Έχουμε διαβάσει 2998 βιβλία

Συνέντευξη με τον Μανόλη Πρατικάκη

Ο Μανόλης Πρατικάκης συναντά την Ελένη Γκίκα.
Μανόλης Πρατικάκης: είμαι αυτό που δεν μπόρεσα να γίνω

«Έναυσμα για να γραφεί η «Κιβωτός» αποτέλεσε η αξιακή κρίση που περνάμε. Έτσι γύρισα στα αυθεντικά παιδικά μου χρόνια . Στις γνήσιες ανθρώπινες σχέσεις και στο καθημερινό βίωμα ότι είμαστε πλασμένοι από χώμα». Υποστηρίζει ο ποιητής και ψυχίατρος Μανόλης Πρατικάκης για την ποιητική «Κιβωτό» του που εκδόθηκε από τις εκδόσεις «Gutenberg» πριν από ένα χρόνο.

«Αντίθετα το «Σύνδρομο Fregoli» υπηρετεί τον άξονα της Ιστορίας. Κοινωνικοί καταναγκασμοί, βία, έλλειψη ζωτικού χώρου, υποκρισία, αλλοτρίωση, θεσμοθετημένος λόγος, πλύση εγκεφάλου, εικονική πραγματικότητα, απώλεια της μετενέργειας, τοξικομανία από ουσίες, και κοινωνική τοξικομανία της κατανάλωσης μέσα στον πολιτισμό της αγοράς όπου το άτομο συνθλίβεται και από ενεργός πολίτης γίνεται γρανάζι εκείνου που τον καταπιέζει και τον αποπροσωποποιεί. Γίνεται τυφλό ενεργούμενο της ιστορίας», εξηγεί για το «Σύνδρομο Fregoli», διηγήματα και μια νουβέλα, που κυκλοφόρησαν πρόσφατα από τις εκδόσεις «Καλέντη».

Στο «Σύνδρομο Fregoli» εξετάζει το τίμημα του να είσαι τελικά ένας άλλος, επανεξετάζει δλδ τη δική μας προ κρίσης ζωή. Το φαινόμενο του να είμαστε διαρκώς ο εαυτός μας και ο ρόλος.

«Είμαστε πλάσματα πολυσύνθετα- ερμηνεύει- Κάπου γράφω «είμαι αυτό που δεν μπόρεσα να γίνω. Αυτή η εκκωφαντική και γεμάτη άλγος έλλειψη». Όλοι οι άνθρωποι ζουν μια ζωή πλασματική και ξένη. Ο Όσκαρ Ουάιλντ λέει ότι «η πλειονότητα των ανθρώπων είναι άλλοι άνθρωποι». Και ο Πεσσόα συμπληρώνει «η υποκρισία είναι ο τρόπος με τον οποίο έχει θεμελιωθεί ο πολιτισμός μας».

Και μιλά στο Diavasame.gr για όλα: τα βιβλία του, «Κιβωτός» και «Σύνδρομο Fgegoli», για το χαμένο μας πρόσωπο, το προσωπείο και τον ρόλο, για τις ρίζες μας και τον πολιτισμό. Για εκείνο που ζούμε κι αυτό που μας περιμένει. Αισιόδοξος «από την πεποίθηση ότι την κάθε κρίση ακολουθεί μια αναγέννηση, σχεδόν νομοτελειακά. Η ηρακλείτεια Εναντιοδρομία αυτό εντέλλεται. Εκείνο που φεύγει επιστρέφει στην κυκλική του τροχιά».

Κύριε Πρατικάκη, γιατί τώρα η «Κιβωτός» σας και το «Σύνδρομο Fregoli»; Υπάρχουν κοινοί άξονες;
Ο μόνος κοινός άξονας είναι η γλώσσα, που πλησιάζει με εκείνο που λέμε ποιητική πρόζα. Κατά τα άλλα ακολουθώ και εδώ τους δυο διαφορετικούς άξονες πάνω στους οποίους ξετυλίγεται η προβληματική μου. Ο ένας άξονας είναι ο άξονας της φύσης, των φυσικών όντων τα οποία προσπαθώ να εξιχνιάσω, να εξηγήσω οντολογικά το μυστήριο της ζωής τους, και του ερχομού τους. Προσπαθώ να τα κάμω να μιλήσουν με τη δική τους γλώσσα, για να μας αποκαλύψουν τα άπειρα μυστικά της δημιουργίας. Για να γίνει αυτό επιστρέφω στο παρελθόν που ήταν ακόμη ανόθευτο από τα απόβλητα και τις δράσεις του πολιτισμού μας. Με ενδιαφέρει η λειτουργία του παγκόσμιου οικοσυστήματος και η απειλή του. Αναζητώ τις ξεχασμένες σχέσεις του ανθρώπου με τη γη, με τα εργαλεία, με τα ζώα που όργωνε, και έσπερνε και έβλεπε από μια χούφτα στάρι να κυματίζουν οι σιτοβολώνες. Ο άνθρωπος ήταν δεμένος με τη γη, με τα δέντρα. Συνεργαζόταν με τη βροχή και τον αέρα. Σ’ αυτό τον άξονα εντάσσεται η «κιβωτός». Εκεί μέσα προσπάθησα να βάλω όλες εκείνες τις λησμονημένες αλλά ζωντανές αξίες της παράδοσης, που έχουμε εγκαταλείψει και γι’ αυτό αποξενωθήκαμε και γίναμε φτωχότεροι.
Έναυσμα για να γραφεί η «Κιβωτός» αποτέλεσε η αξιακή κρίση που περνάμε. Έτσι γύρισα στα αυθεντικά παιδικά μου χρόνια.
Στις γνήσιες ανθρώπινες σχέσεις και στο καθημερινό βίωμα ότι είμαστε πλασμένοι από χώμα. Ζυμωμένοι με εκείνες τις γνήσιες ουσίες του πολιτισμού μας που μας προτείνουν λιτότητα, στοχασμό για να μπορούμε να ονειρευόμαστε ακόμα. Φύτεψα ένα χερσοχώραφο με τροπικά δέντρα της Ανατολής, ως μια συμβολική χειρονομία να ενώσω Ανατολή και Δύση. Το ίδιο έκανα και στο πνευματικό- λογοτεχνικό- φιλοσοφικό επίπεδο. Μια φιλόδοξη και ίσως ουτοπική προσπάθεια για μια πνευματική παγκοσμιοποίηση.
Αντίθετα το «Σύνδρομο Fregoli» υπηρετεί τον άξονα της Ιστορίας. Κοινωνικοί καταναγκασμοί, βία, έλλειψη ζωτικού χώρου, υποκρισία, αλλοτρίωση, θεσμοθετημένος λόγος, πλύση εγκεφάλου, εικονική πραγματικότητα, απώλεια της μετενέργειας, τοξικομανία από ουσίες, και κοινωνική τοξικομανία της κατανάλωσης μέσα στον πολιτισμό της αγοράς όπου το άτομο συνθλίβεται και από ενεργός πολίτης γίνεται γρανάζι εκείνου που τον καταπιέζει και τον αποπροσωποποιεί. Γίνεται τυφλό ενεργούμενο της ιστορίας. Οι τρεις τραγικοί ήρωες στο «Σύνδρομο Fregoli» είναι, όπως είπα και αλλού, μια αλληγορία για την συντριβή της ανθρώπινης θέλησης να είναι ο εαυτός της. Μια κραυγή αγωνίας για το ότι ο πολιτισμός μας είναι θεμελιωμένος πάνω σε πλαστογραφημένη υποκρισία.

Τι ακριβώς είναι το «Σύνδρομο Fregoli»;
Επιστημονικά ανήκει στο Σύνδρομο του Σωσία που εκδηλώνεται με δύο μορφές. Η μία λέγεται σύνδρομο Capgias: Ο ασθενής αρνείται την αναγνώριση πολύ οικείων προσώπων (π.χ. του συζύγου) και ισχυρίζεται ότι το πρόσωπο αυτό έχει θανατωθεί ή εξαφανιστεί και το αντικατέστησαν με ένα ή πολλούς σωσίες. Ενώ στο Σύνδρομο Fregoli ο ασθενής πιστεύει ότι κάποιο άγνωστο πρόσωπο είναι στην πραγματικότητα ένα οικείο πρόσωπο ή ο ίδιος ο ασθενής, τον οποίο υποδύεται ο σωσίας του.
Η λέξη σωσίας πήρε την ονομασία της από τον ελληνικό μύθο κατά τον οποίο ο Δίας σκέφτηκε να δοκιμάσει την θρυλική αρετή της Αλκμήνης, συζύγου του Αμφιτρύωνα. Διέταξε λοιπόν τον Ερμή να μεταμορφωθεί ώστε να μοιάζει με τον υπηρέτη του Αμφιτρύωνα, Σωσία. Και να αναγγείλει εν συνεχεία στην Αλκμήνη τον ερχομό του συζύγου της. Ο ίδιος ο Δίας μεταμορφώθηκε ώστε να μοιάζει με τον Αμφιτρύωνα. Και έτσι επιχείρησε ερωτική συνεύρεση. Μια εκδοχή μόνο λέει ότι από την ένωση αυτή γεννήθηκε ο Ηρακλής. Όσο για την ονομασία Fregoli πήρε το όνομα του γνωστού ιταλού ηθοποιού Λεοπόλντο Φρέγκολι (1867-1936). Ο οποίος έγινε διάσημος για τις αστραπιαίες μεταμφιέσεις του.
Το «Σύνδρομο Fregoli» αποτελείται από μια νουβέλα και δυο διηγήματα. Είναι μια τριλογία της ρευστής, ασταθούς ταυτότητας του ανθρώπου της νεωτερικότητας που δεν μπορεί να κρυσταλλωθεί σε σώμα συγκροτημένο, με κάποιες θεμελιώδεις αρχές και αξίες, καθώς τα πάντα μεταβάλλονται γύρω του, αλλάζουν και μεταμορφώνονται με ιλιγγιώδεις ταχύτητες που δεν προλαβαίνει να αφομοιώσει, καθώς δέχεται αλλεπάλληλα σοκ και μετασχηματισμούς. Οι ξέφρενοι ρυθμοί της εποχής μας τον κομματιάζουν και τον αποσυναρμολογούν στα επιμέρους, χωρίς να μπορεί να έχει μια σφαιρική εικόνα του κόσμου και του εαυτού του. Και στα τρία κείμενα οι ήρωες συγχέουν τα όριά τους, προσπαθώντας απεγνωσμένα να εγκαταλείψουν τον εαυτό τους για να γίνουν κάποιοι άλλοι πληρώνοντας ακριβά αυτό το τίμημα της αναυθεντικότητας.
Στη μια περίσταση η ηρωίδα «τυφλώνεται» ψυχικά για να μην αισθάνεται προδομένη. Στις άλλες δυο περιπτώσεις οι ήρωες βουτούν μέσα στην ψύχωση, την αποπροσωποποίηση και τους εφιάλτες, καθώς τους κυνηγούν τα εσωτερικά τους φαντάσματα, τα οποία μέσα στη διασαλευμένη τους συνείδηση προβάλουν στην εξωτερική πραγματικότητα και γίνονται οι διώκτες τους. Είναι τρεις πραγματικές ιστορίες που αντιμετώπισα στην ψυχιατρική μου καριέρα, τρία ανθρώπινα πρόσωπα που με συγκλόνισαν, όπως και τόσα παρόμοια άλλα. Είναι βιωμένες ιστορίες που μεταπλάστηκαν σε αφηγήματα. Με τη στάση τους καταγράφουν μια αίρεση βίου, μια ανατροπή των κανόνων που τα κάνει νομίζω, ενδιαφέροντα. Μέσα από τα συχνά φωτεινά τους παραληρήματα λάμπει ο υπαρξιακός τους πυρήνας. Αυθεντικός κι ανεπιτήδευτος, αβυσσαλέος ή τρυφερός* σπαρακτικός συχνά και ανθρώπινος, μέσα στα πολύπλοκα διανοητικά τους αδιέξοδα που δημιούργησε η Σχάση, το μεγάλο ρήγμα. Μπορεί να μοιάζουν παράλογα και εξωπραγματικά, αλλά συμβαίνουν σε ανθρώπους σαν κι εμάς. Και ό,τι έχει συμβεί σε εκείνους, δυνάμει μπορεί να συμβεί και σε εμάς. Όπως στο περίφημο διήγημα του Τσέχωφ «Θάλαμος 6». Τελικά όλο το Fregoli είναι μια Αλληγορία για την ρευστότητα της ταυτότητάς μας. Μια αλληγορία για την αμείλικτη ματιά του κοινωνικού θηρίου που μας ελέγχει, μας τρομοκρατεί, και μας επιβάλει να γίνουμε νομοταγείς υπήκοοί του. Μήπως να γίνουμε κάποιοι άλλοι για να γλυτώσουμε από την προκρούστεια αρχή που μας έχει το σύστημα επιβάλει; Ή μήπως για να μπούμε στην περιπλάνηση αναζητώντας τους σκοτεινούς νόμους της ψυχής και του πνεύματος που μας κυβερνούν; Και που ενώ είναι δικοί μας, μας είναι άγνωστοι σαν ανεξιχνίαστοι αστερισμοί, μέσα στην άγνωστη διέπουσα αρχή του σύμπαντος;

Όλοι μας είμαστε ο εαυτός μας και ο ρόλος;
Ναι, κυρία Γκίκα, είμαστε πλάσματα πολυσύνθετα. Κάπου γράφω «είμαι αυτό που δεν μπόρεσα να γίνω. Αυτή η εκκωφαντική και γεμάτη άλγος έλλειψη». Όλοι οι άνθρωποι ζουν μια ζωή πλασματική και ξένη. Ο Όσκαρ Ουάιλντ λέει ότι «η πλειονότητα των ανθρώπων είναι άλλοι άνθρωποι». Και ο Πεσσόα συμπληρώνει «η υποκρισία είναι ο τρόπος με τον οποίο έχει θεμελιωθεί ο πολιτισμός μας». Η φρουδική εξιδανίκευση πλαστογραφώντας και εξωρραίζοντας το πρόσωπό μας, μας κάνει να θέλουμε να είμαστε στη συνείδηση των άλλων τέλειοι και ιδανικοί, κρύβοντας τα κουσούρια μας και υπερβαίνοντας τις φανταστικές αρετές μας. Ο άνθρωπος είναι διχασμένος και δυστυχής γιατί είναι ταυτόχρονα πλάσμα της φύσης και πρόσωπο της ιστορίας. Πλάσμα της φύσης, δηλ αυθεντικός και αναπαλλοτρίωτος και πρόσωπο της ιστορίας, δηλ συμβιβασμένος και αλλοτριωμένος μέσα στη σύγχρονη θεσμοθετημένη συνθήκη και πρακτική. Παίζαμε ένα συνεχές θέατρο: αποσιωπούμε, προβάλουμε, μεταθέτουμε, απωθούμε, διαστρεβλώνουμε. Η γλώσσα συχνά μας χρησιμεύει να κρύβουμε το αληθινό μας πρόσωπο, την εμπάθεια, τον φθόνο, την μνησικακία, τα αισθήματα μειονεξίας και υστέρησης. Αυτοί όλοι οι μηχανισμοί άμυνάς μας δημιουργούν τις νευρώσεις, όπου είμαστε όλοι βουτηγμένοι. Τα συμπτώματα είναι μια μετά γλώσσα του σώματος και της ψυχής. Είναι ένα ανθρώπινο ράγισμα προ της συνομωσίας της άκαμπτης και αδιάλλακτης πανοπλίας του εγώ. Τα συμπτώματα είναι η κατακραυγή της απονενοημένης μας μέριμνας για να κρύψουμε το πρόσωπό μας. Είναι η αλήθεια που διαφεύγει στρεβλωμένη. Είναι τελικά η φανέρωση της πλαστογραφίας του ψεύδους και της υποκρισίας του καθενός μας για να χτίσουμε το θλιβερό μας πορτρέτο, για να γίνουμε αποδεκτοί και αρεστοί θυσιάζοντας συχνά ό,τι γνήσιο και αληθινό μας περιέχει. Γιατί τα συμπτώματα είναι τα αληθινά γνωρίσματα του σύγχρονου διχασμένου ανθρώπου.

Υπάρχει στις μέρες μας κρίση ταυτότητας, κύριε Πρατικάκη;
Στις μέρες μας υπάρχει περισσότερο από κάθε άλλη εποχή. Ο άνθρωπος της νεωτερικότητας έχει δεχτεί μια καταιγίδα από επιδράσεις με τέτοια σφοδρότητα που δεν προλαβαίνει να αφομοιώσει. Ο μηχανοκίνητος πολιτισμός μας τον έσπρωξε στον ακίνητο ίλιγγο. Κάνει το ταξίδι Τροία- Ιθάκη σε μιάμιση περίπου ώρα με αεροπλάνο αντί τα δέκα χρόνια του Οδυσσέα. Μπαίνοντας η τηλεόραση στα σπίτια ανέτρεψε τα ιδανικά των οικογενειών. Είναι η έγχρωμη, τερατώδης γιαγιά, που αντί να λέει παραμύθια στα παιδιά, προβάλλει ευτελή πρότυπα, σκηνές βίας, τον εύκολο και ανώδυνο πλουτισμό, τη νοοτροπία της αρπαχτής κοκ. Η διαφήμιση και η προπαγάνδα αυξάνουν την καταναλωτική μανία, σε σημείο τοξικομανίας. Τα χρήματα δεν φτάνουν και οι άνθρωποι είναι πάντα χρεωμένοι ως το λαιμό και αγχωμένοι να πάρουν εκείνο που η ψυχολογία της αγοράς τους έχει πείσει ότι τους είναι αναγκαίο. Από την άλλη ζει σε έναν κόσμο αυτοματοποιημένο, χωρίς να μπορεί να παρέμβει, χωρίς αυτενέργεια. Παραμένει παθητικός θεατής και απλό ενεργούμενο της ιστορίας. Τέλος το διαδίκτυο και η εικονική πραγματικότητα διασαλεύουν τη ζωντανή ταυτότητα της ανθρώπινης επικοινωνίας και επαφής αποξενώνοντας τα άτομα σε ένα χαοτικό εικονικό σύμπαν με τεράστιες επιπτώσεις στον ψυχισμό κυρίως των παιδιών. Δεν αμφισβητώ την χρησιμότητά του στην προσέγγιση της γνώσης, στην επιτάχυνση της επιστημονικής έρευνας κλπ. που είναι αδιαμφισβήτητη. Μιλάω για τις επιπτώσεις στην ψυχοπαθητική ανάπτυξη παιδιών και νέων.

Γιατί ξεχνούν τις ρίζες και χάνουν την ταυτότητά τους οι άνθρωποι;
Για όλα τα παραπάνω και όχι μόνο. Ο άνθρωπος της νεωτερικότητας δεν έχει ρίζες. Θεωρεί το παρελθόν ξεπερασμένο, τις παραδόσεις παρωχημένες. Ζει στον πυρετό της ταχύτητας με ένα μάτσο σπασμένες εικόνες. Το παρελθόν γι’ αυτούς είναι αμοντάριστο και αποσυναρμολογημένο. Θέλει κόπο, γνώση, αφοσίωση, σε μια αργή πορεία αυτογνωσίας. Και οι νέοι είναι βιαστικοί γιατί «περιμένουν το τρένο των 5.15 και αν δεν βιαστούν, θα το χάσουν». Η βραδυπορία είναι παλιά αρρώστια του παρελθόντος που βρίσκεται σε αναντιστοιχία με το στρες και τα ποτάμια αδρεναλίνης που συσσωρεύει η σύγχρονη συνθήκη στις αρτηρίες των υπηκόων της. Η ταχύτητα, ο αυτοματισμός της ζωής, η αφθονία και η πληροφορική βόμβα που σκάει στο κεφάλι μας, μας αποσυνθέτει και αποσυναρμολογεί την ταυτότητά μας. Το περιβάλλον μοιάζει με κινούμενη άμμο. Πριν σχεδιάσεις έχει αλλάξει η προοπτική του σχεδίου.

Κύριε Πρατικάκη, πώς θα εξηγούσε ένας ποιητής που είναι και ψυχίατρος το φαινόμενο της Χρυσής Αυγής;
Είναι πρωτίστως φαινόμενο κοινωνικό. Οι νοσηροί αυτοί οργανισμοί αναπτύσσονται σε ένα νοσηρό περιβάλλον έκπτωσης των αξιών, αποσταθεροποίησης, πολιτικής και κοινωνικής διαφθοράς, φτώχειας, ανεργίας και σημαντικής διάλυσης του κοινωνικού ιστού. Τα βαλτωμένα βρώμικα νερά είναι το έφορο έδαφός τους, όπως μια επιδημία ελονοσίας ή πανούκλας. Είναι μια πολιτική χολέρα, ενδεδυμένη με όλα τα λαμπρά σύμβολα του ένδοξου παρελθόντος. Με όλα τα σιρίτια της ορθοφροσύνης και της ακραίας εθνικοφροσύνης. Καπηλεύονται την ένδεια, την απόγνωση, την οργή και την πείνα ενός λαού. Την έλλειψη προοπτικής και οράματος. Το αδιέξοδο των νέων που μπροστά στο ζόφο της μακρόχρονης ανεργίας και της ματαιότητας των σπουδών, μέσα στη σύγχυση και την ταραχή, συστρατεύονται ακόμη και με τον διάβολο, αρκεί αυτός να τους υποσχεθεί κάτι. Αρκεί να ξυπνήσει μέσα τους, τους ξεχασμένους πατριωτισμούς και τα κοιμισμένα ένστικτα της υπεροχής του περιούσιου λαού. Αυτό δλδ που υποσχέθηκε ο Χίτλερ στον εξαθλιωμένο γερμανικό την δεκαετία του 1930, με τον άνοδο του Γ’ Ράιχ. Αν έχετε δει «Το αυγό του φιδιού» του μεγάλου Μπέργκμαν, θα καταλάβετε ότι η μεθοδολογία και η στρατηγική του ναζισμού είναι πανομοιότυπη μ’ εκείνη της Χρυσής Αυγής: Ξενοφοβία, διωγμοί αλλοδαπών (εκεί Εβραίων), εκβιασμοί παντός είδους, παρακολουθήσεις οπαδών, κλίμα τρομοκρατίας, μυστηριώδεις φόνοι, προσέγγιση ατόμων διαθέσιμων για κάθε παρανομία ή έγκλημα. Ακόμη στρατιωτική οργανωτική δομή, συνεργασία με ακραία στοιχεία της αστυνομίας, συνεχείς προπαγάνδα για επερχόμενο χάος. Στα καθ’ ημάς εμπλουτίστηκε με φιλανθρωπίες, δωρεάν τρόφιμα σε απόρους και ανέργους, αιμοδοσία μόνο για Έλληνες. Έτσι εξαπάτησαν και συγκίνησαν μια αρκετή μερίδα του λαού, η οποία ήταν απογοητευμένη από τις άλλες πολιτικές δυνάμεις. Το επίσημο κράτος ευθύνεται για ανοχή και αργοπορία σε πολλές έκνομες πράξεις τους. Πιστεύω ότι ο φόνος του άμοιρου τραγουδιστή Παύλου Φύσσα, θα αποδειχθεί μπούμερανγκ για τους χρυσαυγίτες. Έπεσαν προσχήματα και μάσκες. Ο κόσμος μαθαίνει τι κρύβεται πίσω από τα φιλάνθρωπα αισθήματα. (Κοινοί εγκληματίες, εκβιαστές, νονοί της νύχτας). Εύχομαι η πολιτεία και η δικαιοσύνη να κάνουν το καθήκον τους.

Ποιο είναι ψυχιατρικά το πορτραίτο του χρυσαυγίτη;
Ο συνειδητός χρυσαυγίτης είναι άτομο φανατικό, αδίστακτο, με βίαιη εξωστρεφόμενη επιθετικότητα χωρίς ηθικές αναστολές (δλδ με ατροφικό Υπερ Εγώ- απουσία συνειδησιακού ελέγχου), και υπερτροφικό Προ Εγώ- δλδ επικράτηση των ενστίκτων βίας, επιβολής παρανομίας, αντικοινωνικότητας, υπεροψίας, και ψευτοηρωισμού, πασπαλισμένου με ομιχλώδη φωτοχοπροδρομικά ιδανικά. Με άκαμπτη μονοδιάστατη σκέψη και τυφλή υπακοή σε αμφίβολους σατραπίσκους. Σε μια μερίδα απ’ αυτούς υποθέτω θα υπάρχει διαταραχή στον έλεγχο των παρορμήσεων. Όλα τα παραπάνω στοιχειοθετούν αυτό που επιστημονικά ονομάζεται «ψυχοπαθητική προσωπικότητα». Γύρω από αυτούς συνωστίζονται πλήθη αφελών, απελπισμένων, κερδοσκόπων, μικρονoικών, αδικημένων και άλλου τύπου περιθωριακών που ελπίζουν να βελτιώσουν τη ζωή τους, να αποκτήσουν κύρος, και ίσως να πάρουν – τρομάρα τους- μια κοινωνική ρεβάνς.

Αλήθεια, πώς γίνεται ένας «βιοπαλαιστής», όπως ισχυρίζονται, δολοφόνος;
Ο όρος βιοπαλαιστής είναι γενικόλογος. Πίσω από τον βιοπαλαιστή κρύβεται μια προσωπικότητα που συχνά όταν οι συνθήκες είναι ευνοικές δεν αναγκάζεται να φανερώσει το αληθινό του πρόσωπο. Μπορεί να το εκδηλώνει μόνο στο στενό οικογενειακό του περιβάλλον. Φυσικά μπορεί οποιοσδήποτε κάτω από ακραίες συνθήκες στέρησης, καταπίεσης, ταπείνωσης, απελπισίας και ηθικής πρόκλησης, εν βρασμώ όπως λένε, να διαπράξει φόνο. Αλλά στον προκείμενο φόνο του Παύλου Φύσσα ο φόνος διαπράχθηκε εν ψυχρώ, προμελετημένος, στοχοποιημένος για ιδεολογικές διαφορές. Εδώ ο δολοφόνος ήταν καθοδηγούμενος, εντολοδόχος από ανώτερα κλιμάκια της οργάνωσης. Δεν είχε προσωπικές διαφορές με το θύμα. Πήρε εντολή από τους πολιτικούς του προισταμένους να σκοτώσει και να φύγει. Αντί πολιτικού διαλόγου μίλησε το μαχαίρι. Ήταν ένα χρονικό προαναγγελθέντος θανάτου πιο πολύ προς συμμόρφωση των υπολοίπων. Ο αληθινός βιοπαλαιστής έχει εμπειρία ζωής. Δεν μπορεί ξαφνικά να γίνει ένας στυγνός δολοφόνος.

Για τις αυτοκτονίες πολλά έχουν ακουστεί. Ευθύνεται η κρίση ή η ψυχή μας;
Οι αυτοκτονίες ήταν πάντα στην Ελλάδα σε χαμηλό ποσοστό σε σχέση με τις άλλες ευρωπαικές χώρες. Λόγω κλίματος, λόγω της μεγάλης ηλιοφάνειας και της εξωστρεφούς ιδιοσυγκρασίας του νεοέλληνα, σε αντίθεση με τις ομιχλώδεις, σκυθρωπές χώρες του Βορρά (Σκανδιναβικές, Ιρλανδία), με τον κλειστό εσωστρεφή χαρακτήρα των κατοίκων τους, και την μεγάλη κατανάλωση αλκοόλ, όχι για να διασκεδάσουν ή να κάνουν σαματά όπως εδώ κατά κανόνα, αλλά για να βυθιστούν περισσότερο στη μυστικοπάθεια, και στον αυτοκαταστροφικό τους ιδεασμό. Είναι αλήθεια ότι με την μεγάλη κρίση που μαστίζει την Ελλάδα οι αυτοκτονίες έχουν αυξηθεί δραματικά, όπως είναι φυσικό. Έχουν αυξηθεί επίσης οι κρίσεις πανικού, η κατάθλιψη, οι κοινωνικές φοβίες, και άλλες ψυχικές εκτροπές. Σε τέτοιου είδους κρίσεις (οικονομικές, εργασιακές, κοινωνικές, και γενικότερα κρίσεις αξιών), δεν επηρεάζονται το ίδιο όλα τα άτομα. Περισσότερο πλήττονται τα χαμηλότερα οικονομικά στρώματα, που αντιμετωπίζουν ανυπόφορα προβλήματα επιβίωσης, ανεργίας ή βρίσκονται ξαφνικά χωρίς σπίτι και κοιμούνται στους δρόμους, πράγμα που τους εξαθλιώνει ακόμα περισσότερο, όταν μάλιστα δεν υπάρχει ίχνος προοπτικής. Όσοι έχουν μια συγκροτημένη προσωπικότητα αντιμετωπίζουν πιο ρεαλιστικά και καρτερικά την ξαφνική αυτή δυσμένεια. Κατά κάποιον τρόπο διαχειρίζονται πιο αποτελεσματικά την απελπισία τους. Οι ευαίσθητοι και ευάλωτοι όμως άνθρωποι δεν μπορούν να το κάνουν και βυθίζονται σε μια δυσθυμική διαταραχή που χρειάζεται ψυχιατρική αντιμετώπιση. Εκείνοι που είναι περισσότερο επιρρεπείς στις αυτοκτονίες είναι οι καταθλιπτικοί, γιατί και χωρίς κρίση, έχουν τάσεις αυτοκαταστροφής, και μάλιστα πολύ περισσότερο και σοβαρότερο αυτοί που πάσχουν από ενδογενή κατάθλιψη ή ψυχωτική κατάθλιψη. Οι πρώτοι κάνουν απόπειρες συνήθως ανεπιτυχείς. Οι δεύτεροι κατά κανόνα τις πετυχαίνουν. Σίγουρα λοιπόν η κρίση επιτείνει και αυξάνει τον αριθμό των αυτοκτονιών στα ευάλωτα άτομα του πληθυσμού, δημιουργώντας ένα κλίμα αδιεξόδου. Η πολιτεία οφείλει να προστατεύσει τα άτομα αυτά με ειδικά προγράμματα υποστήριξης, ενημέρωσης και θεραπείας. Αλλά το μεγάλο διακύβευμα είναι να βγούμε το συντομότερο από αυτή την κρίση. Εξ ενός κακού μύρια έπονται.

Κύριε Πρατικάκη, εσείς είστε αισιόδοξος σήμερα;
Θα σας φανεί παράξενο, αλλ’ όχι και τόσο, γιατί με ξέρετε αρκετά κυρία Γκίκα, αλλά ναι είμαι συγκρατημένα αισιόδοξος. Η ίδια η ζωή είναι μια συνεχής μάχη με το αντίξοο. Η κρίση που περνάμε σήμερα είναι το αναπόφευκτο σπάσιμο του αποστήματος που σιγόβραζε εδώ και 40 περίπου χρόνια. Όλοι οι θεσμοί ήταν διαβρωμένοι. Το ίδιο το κράτος δεν εφάρμοζε τους ελεγκτικούς του μηχανισμούς για πολιτικές σκοπιμότητες. Η εκτελεστική εξουσία ήταν υποχείριο της θεσμικής εξουσίας. Έτσι είχαμε πολιτική φαυλότητα, αναξιοκρατία, ατιμωρησία, ρουσφετολογία των ημετέρων, διαφθορά στις πολεοδομίες, στην υγεία, υποχθόνιες συναλλαγές στις εφορίες. Οι ίδιοι εμείς οι πολίτες συμμετείχαμε σ’ αυτό το φαγοπότι της ανομίας και της διαφθοράς. Ζούσαμε σαν προύχοντες ενώ παίρναμε έναν απλό μισθό. Άπληστοι καταναλωτές, επιδειξίες της ευμάρειας που απολαμβάναμε με δανεικά, με τέσσερα αμάξια κάθε οικογένεια, και άλλες τόσες τηλεοράσεις, κότερα και εξοχικά, και πιστωτικές κάρτες για δάνεια παντός τύπου, με τις τράπεζες να ξελαιμιάζονται να σε πείσουν να τα πάρεις. Πού ήταν η σύνεση; Πού να βρεις μέτρο μέσα στο ανοχύρωτο, ανοργάνωτο, διεφθαρμένο κράτος; Που ήταν οι σταθερές αξίες σαν αντίβαρο για όλη εκείνη την φαυλότητα που είχε πάρει μορφή επιδημίας;
Ήταν θέμα χρόνου. Και ήρθε. Και έγινε λάθος διαχειρισμός της κρίσης. Και δεν ειπώθηκε η αλήθεια της οικονομικής κατάστασης της χώρας. Και οι Ευρωπαίοι εταίροι μας, απροετοίμαστοι, μας φέρθηκαν σκληρά, βάναυσα, ζητώντας τόσα πολλά σε τόσο λίγο χρόνο που εξαθλίωσαν τα χαμηλά και μεσαία κοινωνικά στρώματα. Θα μπορούσαν να γίνουν σκληρότερες διαπραγματεύσεις. Αλλά θα ήταν πολύ πιο αποτελεσματικό να γινόταν εξαρχής μια οικουμενική κυβέρνηση από όλες τις πολιτικές παρατάξεις μέχρι να ορθοποδήσει η χώρα. Αλλά καθένας κοίταζε το μαγαζάκι του, τα ποσοστά του. Και παρ’ όλα αυτά κάτι αρχίζει να σταθεροποιείται. Υπάρχουν κάποια θετικά σημάδια, εκτός εκείνες τις άμοιρες στρατιές των ανέργων. Οι ευρωπαίοι οφείλουν να δουν και τα δικά τους λάθη, να δείξουν μεγαλύτερη αλληλεγγύη, όπως ήδη τους προτρέπουν οι διανοούμενοι των χωρών τους. Είμαι σίγουρος. Μπορεί να χρειαστεί χρόνος αλλά η Ελλάδα θα ξαναβρεί τον δρόμο της και την περηφάνεια της μέσα στο ευρωπαικό δημοκρατικό γίγνεσθαι. Συνήθως μετά από κάθε καταστροφή ακολουθεί μια αναγέννηση.

Τι θα συνιστούσατε σήμερα ως ψυχίατρος στον σύγχρονο έλληνα;
Πρώτα απ’ όλα να πάψει να είναι ετερομομφικός. Για όλα φταίνε πάντα οι άλλοι. Ποτέ εμείς. Έτσι δεν αποκτούμε ποτέ αυτογνωσία, στο ατομικό και συλλογικό επίπεδο. Δεύτερο, οφείλει με ανοιχτό πλουραλιστικό πνεύμα να απαλλαγεί από τα άπειρα στερεότυπα. Να γνωρίσει πίσω από τους μύθους και τις στρεβλώσεις των σχολείων την αληθινή ιστορία του τόπου του, χωρίς προγονόπληκτες στρεβλώσεις και προκαταλήψεις. Καταστάσεις που προυποθέτουν βαθύτερη παιδεία. Τρίτον, ας σταματήσει επιτέλους αυτή την ανόητη οίηση και κομπορρημοσύνη. Την μεγαλοστομία και την υπερβολή. Την μαγκιά και την άποψη επί παντός επιστητού που δείχνει κενότητα και ημιμάθεια. Οι κουτόφραγκοι είμαστε δυστυχώς εμείς. Τέταρτον, όπως λέει ο Κάφκα «λόγω της βιασύνης μας, μάς διώξανε από τον παράδεισο. Και λόγω επίσης της βιασύνης μας δεν επιστρέφουμε» (εννοεί μεταφορικά). Ο Έλληνας είναι ο άνθρωπος με την ξέφρενη αδράνεια. Και το εγώ των Ελλήνων είναι πολύ μεγαλύτερο από την Ελλάδα. Χρειάζεται αναστοχασμό, αυτοαναίρεση. Διαρκή αυτοκριτική και αυτοκυριαρχία σε καιρούς κρίσης. Ως ελαφρυντικό θα του πω, ότι σε σχέση , με τους άλλους λαούς της Ευρώπης εμείς στερηθήκαμε την πρώιμη και την όψιμη Αναγέννηση καθώς και τον Γαλλικό διαφωτισμό. Αντ’ αυτών είχαμε μια βάρβαρη απολίτιστη Τουρκοκρατία 400 ετών. Και για την σημερινή κρίση: οι ρίζες της κακοδαιμονίας μας οφείλονται σε όλα τα παραπάνω αλλά κυρίως στην απουσία ενός αυθεντικού αξιακού συστήματος. Το χαμένο βασίλειο που με τόση ελαφρομυαλιά φανταστήκαμε πως είχαμε το κουβαλάει καθένας που δεν είναι αληθινός «βασιλιάς». Αυτός είναι ο τρόμος μας και αυτός ο τρόμος μεταφράζει νύχτα μέρα το φτηνό περιπλανώμενο πένθος μας. Το παράδοξο μαρτύριο του ξεπεσμού μας, νομίζαμε πως χάσαμε τα πάντα ενώ απλώς χάσαμε τις αυταπάτες μας (υπάρχουν και εξαιρέσεις). Και όλο ζητούσαμε. Και όλο ψάχναμε αυτό που λάμπει αχόρταγο στο βάραθρό μας. Κάθε αναγέννηση προυποθέτει μια κρίση, μια καταστροφή. Όπως μέσα στους εφιάλτες μπορούμε να γνωρίσουμε το αληθινό μας πρόσωπο. Συχνά πρέπει να χαθούμε για να βρεθούμε. Συχνά πρέπει να φτωχαίνουμε για να βρίσκουμε τα αληθινά ψήγματα του πλούτου μας στα ορυχεία της αυθεντικής μας συνείδησης. Ως τότε χρειάζεται σύνεση, λογική διεκδίκηση, αφανάτιστος καταμερισμός των ευθυνών. Όχι σε όλους αυτούς που κραυγάζουν εκείνα που αβασάνιστα θέλουμε να ακούσουμε.

Από ποια τιμαλφή θα μπορούσε να πιαστεί η ψυχή για ν’ αντέξει;
Από την πεποίθηση ότι την κάθε κρίση ακολουθεί μια αναγέννηση, σχεδόν νομοτελειακά. Η ηρακλείτεια Εναντιοδρομία αυτό εντέλλεται. Εκείνο που φεύγει επιστρέφει στην κυκλική του τροχιά. Θυμηθείτε πόσες πτωχεύσεις έχουμε υποστεί, πόσες σκλαβιές, κατοχές, δικτατορίες κλ. Η Ελλάδα παρ’ ότι είναι ελεύθερο κράτος μόλις 100 περίπου ετών, είναι σε μια αρκετά προνομιακή θέση σε μια διεθνή κατάταξη των αναπτυγμένων χωρών. Μακροχρόνια θα μας κάνει καλό η ένδεια. Βάζει μπροστά τον αναστοχασμό, ελέγχει την αμετροέπεια και την απληστία. Το ξέφρενο φαγοπότι και η κουλτούρα της αφθονίας είναι η αληθινή φτώχεια. Μπορεί να στηριχτεί ακόμα στις στέρεες αξίες του πολιτισμού μας, στην μεγάλη παράδοση του Ελληνικού πνεύματος, στον υπέροχο ορυκτό πλούτο της ελληνικής γλώσσας, στην φιλοσοφία και την ποίησή της από τον Ηράκλειτο και τον Όμηρο ως τους σύγχρονους λογοτέχνες και ποιητές. Και φυσικά από την τεράστια παρακαταθήκη του ευρωπαικού και παγκόσμιου πνεύματος.

Η ομάδα μας

Ημερολόγιο

Τελευταία άρθρα

Τα πρώτα, σε αναγνώσεις κριτικών, βιβλία 1/6/2019-30/11/2019

Δημοσιεύουμε τη λίστα με τα πρώτα, σε αναγνώσεις κριτικών βιβλία για ένα ολόκληρο εξάμηνο. Ρίξτε μια ματιά στην ενδιαφέρουσα λίστα που καλύπτει την περίοδο από 1/6/2019 έως 30/11/2019.
19.12.2019
Περισσότερα

Συνέντευξη με τη Νίτσα Μανωλά

Η Νίτσα Μανωλά με αφορμή το δίγλωσσο παραμύθι «Ο Συννεφούλης ταξιδεύει στην Ελλάδα», που έγραψε παρέα με τρεις ακόμα συγγραφείς και που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Υδροπλάνο, συνομιλεί με την Ελένη Κίτσου και το Diavasame.gr.
17.11.2019
Περισσότερα

Περιπλανήσεις σε ξένη γλώσσα / The Dutch House

Η Αφροδίτη Δημοπούλου στη στήλη της με τίτλο "Περιπλανήσεις σε ξένη γλώσσα", με όχημα την αγγλική γλώσσα κάθε μήνα παρουσιάζει επιλογές της από την ξενόγλωσση λογοτεχνία.

The Dutch House
10.11.2019
Περισσότερα

Κριτικές αναγνωστών

ΣΚΙΕΣ ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΤΟ ΙΝΝΣΜΟΥΘ ΣΚΙΕΣ ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΤΟ ΙΝΝΣΜΟΥΘ Ξένη Λογοτεχνία ΣΥΛΛΟΓΗ JEMMA PRESS 22/11/63 22/11/63 Ξένη Λογοτεχνία Stephen King BELL ΣΙΝΟΥΧΕ, Ο ΑΙΓΥΠΤΙΟΣ ΣΙΝΟΥΧΕ, Ο ΑΙΓΥΠΤΙΟΣ Ξένη Λογοτεχνία Mika Waltari ΚΑΛΕΝΤΗΣ ΠΕΤΡΑ ΚΑΙ ΜΕΛΙ ΠΕΤΡΑ ΚΑΙ ΜΕΛΙ Ελληνική Λογοτεχνία Χριστίνα Ζέμπη ΩΚΕΑΝΙΔΑ ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ ΟΙ ΚΑΟΥΜΠΟΪΣΣΕΣ ΜΕΛΑΓΧΟΛΟΥΝ ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ ΟΙ ΚΑΟΥΜΠΟΪΣΣΕΣ ΜΕΛΑΓΧΟΛΟΥΝ Ξένη Λογοτεχνία Tom Robbins ΑΙΟΛΟΣ Η ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΩΝ ΠΑΡΙΣΙΩΝ Η ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΩΝ ΠΑΡΙΣΙΩΝ Ξένη Λογοτεχνία Victor Hugo ΣΜΙΛΗ ΑΜ' ΕΠΟΣ ΑΝΕΡΓΩΝ ΑΜ' ΕΠΟΣ ΑΝΕΡΓΩΝ Ελληνική Λογοτεχνία ΟΜΑΔΑ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ VAKXIKON.GR ΤΟ ΥΓΡΟΝ ΠΥΡ ΚΑΙ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΣΤΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΧΥ ΤΟ ΥΓΡΟΝ ΠΥΡ ΚΑΙ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΣΤΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΧΥ Ιστορία/Δοκίμιο/Μελέτη Κωνσταντίνος Καρατόλιος HISTORICAL QUEST ΑΕΤΟΙ ΚΑΙ ΛΥΚΟΙ ΑΕΤΟΙ ΚΑΙ ΛΥΚΟΙ Ελληνική Λογοτεχνία Βαγγέλης Κούτας ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ ΤΟ ΑΙΜΑ ΝΕΡΟ ΤΟ ΑΙΜΑ ΝΕΡΟ Ελληνική Λογοτεχνία Χάρης Βλαβιανός ΠΑΤΑΚΗΣ ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ (ΜΕ) ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ (ΜΕ) ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ Διάφορα Κώστας Γκοτζαμάνης ΠΑΤΑΚΗΣ Η ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ Η ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ Ελληνική Λογοτεχνία Αντώνης Μπουλούτζας ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ ΧΩΡΙΣ ΑΕΡΟΣΑΚΟ ΧΩΡΙΣ ΑΕΡΟΣΑΚΟ Ελληνική Λογοτεχνία Γαβριήλ Αλεξάνδρου ΙΩΛΚΟΣ ΧΡΥΣΟΣΚΟΝΗ ΣΤΗ ΣΚΙΑ ΜΟΥ ΧΡΥΣΟΣΚΟΝΗ ΣΤΗ ΣΚΙΑ ΜΟΥ Ελληνική Λογοτεχνία Γεωργία Μαμά ΠΑΡΑΞΕΝΕΣ ΜΕΡΕΣ ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ ΤΑ ΑΓΡΙΑ ΣΚΥΛΙΑ ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ ΤΑ ΑΓΡΙΑ ΣΚΥΛΙΑ Ξένη Λογοτεχνία Ian Rankin ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ ΤΙ ΕΓΙΝΕ ΡΕ ΦΩΤΕΙΝΗ; ΤΙ ΕΓΙΝΕ ΡΕ ΦΩΤΕΙΝΗ; Ελληνική Λογοτεχνία Τρύφων Ζαχαριάδης ΑΡΜΟΣ Η ΑΠΟΠΕΙΡΑ Η ΑΠΟΠΕΙΡΑ Ελληνική Λογοτεχνία Μιμή Φιλιππίδη-Θεοχάρη ΩΚΕΑΝΙΔΑ