Έχουμε διαβάσει 2962 βιβλία

ΑΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΤΗ ΒΑΡΙΑΝΤΑ

22.10.2019
Συντάκτης: Πασχαλία Τραυλού
facebook email
ΑΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΤΗ ΒΑΡΙΑΝΤΑ
Εκδοτικός Οίκος
ΛΙΒΑΝΗΣ
Συγγραφέας
Έλλη Δέδε
Κατηγορία
ISBN
978-960-14-3151-2
Σελίδες
96
Τι θαρρείς;
Με δυο ρίμες και μια ονειροπόληση
Θα γίνεις Ποιητής
Στο όνομα
Μιας «ανθρωπιάς προς πώληση;»
……………………….
Στους χαλεπούς καιρούς
Οι Ποιητές γράφουν με κόκκινο.


Διδαχή… Όχι με τη στενή και στενάχωρη έννοια της λέξης, μα με την άλλη, την πλατιά που αγκαλιάζει και μαθαίνει αυθόρμητα στον κόσμο να συλλογιέται και να ζει… Αυτή είναι η πεμπτουσία της «Βαριάντας» και εν γένει του ποιητικού γίγνεσθαι της Έλλης Δέδε που έκανε το ντεμπούτο της στο ποιητικό στερέωμα το 2013 και κέρδισε το Α΄ βραβείο ποίησης του Φιλολογικού Συλλόγου Παρνασσός το 2015.

Αλλά δεν έχουμε καιρό για πολύχρωμες γιορτές κι ολόχρυσες βραβεύσεις, θα μας τονίσει σε κάποιους στίχους της στο ποίημα όπου ορίζει η ίδια τι είναι ποίηση και ποιητής. Και αυτό τον ορισμό της τον τηρεί απαρέγκλιτα, αν κρίνει κάποιος απ’ το βάθος, το ειδικό βάρος και τη μελέτη του λόγου της, ενός λόγου που σε καμιά περίπτωση δεν είναι ατάκτως ερριμμένοι στοχασμοί σ’ ένα χαρτί, αλλά αποτελούν το απόσταγμα ουσιαστικής στρατηγικής, μελέτης και ενσυναίσθησης ενός κόσμου που ψυχορραγεί και παραπαίει διαχρονικά όποτε χάνει την ηθική πυξίδα του.

Γι’ αυτό και η αχαρτογράφητη «Βαριάντα» αφιερώνεται…
Σε κάθε Σκακιστή της Ζωής
Που ακόμη και σε σικέ παρτίδες
Παραμένει ανυποχώρητος
Στρατιώτης των Ιδανικών του…

Αν ήθελα να συμπυκνώσω σ’ έναν στίχο την πεμπτουσία του έργου, θα έλεγα πως αυτή ορίζεται στη φράση: Πιόνια είμαστε. Γύρω απ’ αυτήν περιστρέφεται η ζωή, ο έρωτας, το πεπρωμένο, οι πόλεμοι που δίνει καθένας μας. Μόνο που ο έρωτας και ο πόλεμος στη «Βαριάντα» διαδραματίζονται άλλοτε ως παιχνίδι σκακιού και άλλοτε ως αναφορές στην αμείλικτη ρεαλιστική πραγματικότητα, αφού γίνεται ευθέως μνεία για τη Γάζα, την Παλαιστίνη, εν γένει τον σύγχρονο κόσμο και τα μελανώματα που τον ταλαιπωρούν.

Η ποιήτρια απευθύνεται σ’ έναν απροσδιόριστο αγαπημένο θέλοντας με τα λόγια της να συντροφέψει τον αγώνα που πρόκειται αυτός να δώσει. Εξυμνεί λιτά και παρά ταύτα μεγαλειωδώς τον έρωτα σύντροφο που απαλύνει το πένθος και μετατρέπει σε ανάγκη για ειρήνη ώς και την πιο φιλοπόλεμη ψυχοσύνθεση, ώς και την πιο εκρηκτική συγκυρία.

Το αντικείμενο του πόθου, ο εραστής δίνει μάχες. Μάχες νοερές σε παρτίδες σκακιού, μάχες αναίμακτες σε δίπολα αναπόδραστα από ξύλινα πεπρωμένα. Πεπρωμένα ενδεχομένως σικέ, ετεροκαθοριζόμενα τα οποία πασχίζει να αλλάξει με τη δική του παρέμβαση, έστω και μάταια. Αξία έχει το παιχνίδι, αξία έχει ο αγώνας… Το εύρημα της χρήσης του σκακιού, πραγματικά πρωτότυπο, σχεδόν ασύλληπτο και οι κινήσεις στη σκακιέρα της ποίησής της αποτελούν απαράμιλλες αποδείξεις μιας ποιητικής φλέβας που σφύζει από την έκσταση την ερωτική, με τον ερωτισμό όμως εκείνο που προκαλεί η Δημιουργία και εμπνέει ο άξιος/αξιόλογος εραστής.

Ένας οργασμός προσδιορισμών του σκακιστή που ανάγεται σε σύμβολο του τραγικού ανθρώπου, του άλλοτε αναρριχητή κάποιου ανηφορικού Ιδανικού, άλλοτε εξιλεωτή κάποιου λιποτάκτη βασιλιά, άλλοτε παραστάτη Τρυφερού μιας βασίλισσας ερωτευμένης που στέφθηκε τη μοναξιά «αιώνια να συγχωρεί» την ανεπάρκεια του Αγαπημένου και άλλοτε κλειδοκράτορα των ξεχασμένων Πύργων, γιατί η ζωή η ίδια μια σκακιέρα είναι όπου αέναα εναλλάσσονται το άσπρο και το μαύρο, ο Άδης και ο Ουρανός, προσδιορίζει πρωτότυπα και συνάμα με ζηλευτή συμπύκνωση τα είδη των μαχών που δίνει ο θνητός στη διάρκεια της ζωής του.

Εδώ η Ποινή εδώ και η Απαλλαγή και οι άνθρωποι θα είναι πάντα στρατιώτες σ’ αυτές τις ασπρόμαυρες μάχες. Και το ζητούμενο, ένα: να μετατρέψουμε τη λάσπη που μας δόθηκε σε Φως…

Η συμπύκνωση του λόγου της Έλλης συναγωνίζεται επάξια την ποίηση του Σεφέρη και η καθαρότητα και ακρίβεια του λόγου της εκείνη του Σικελιανού. Πρόκειται για μια πένα κλασική με όλη τη σημασία του όρου, με σύμβολα αποκρυσταλλωμένα, σαφή και αναλλοίωτα. Γράφει μια ποίηση στιβαρή δίχως περιττά στολίδια εντυπωσιασμού και δίχως άκαιρα ή ανούσια επίθετα. Γράφει ποίηση με την ευκολία και το πάθος που κάποιος γράφει μια ιστορία μετουσιώνοντας το σύμβολο το ίδιο σε φορέα συναισθημάτων. Τη Δέδε δεν την αφορά η λύση του εύκολου συναισθήματος. Το συναίσθημα για εκείνη είναι αποτέλεσμα και όχι υλικό έστω κι αν εξυμνεί στα γραπτά της τον έρωτα ως άνθρωπος με υπόσταση ποιητική και ευαισθησίες.

Εξάλλου, αυτή η τάση της ποίησής της είναι πρόδηλη από τη δομή της ποιητικής της συλλογής. Η αναδρομή στα παιδικά χρόνια του εραστή σκακιστή, που όπως ειπώθηκε δεν είναι άλλος από τον άνθρωπο – αγωνιστή, περιγράφει σε ένα δεύτερο επίπεδο την πορεία των θνητών από την έναρξη της ύπαρξής τους όπου πρωτοανακαλύπτουν τη βία που κρύβουν μέσα τους καθώς μεγαλώνουν με τον ρυθμικό βηματισμό των στρατιωτών, αλλά ταυτόχρονα τη φαντασία, το όνειρο, την ελπίδα, το όραμα αφού καβαλικεύουν σε ξύλινους ίππους και έχουν στο αχνοφέγγισμα της ζήσης τους την ανυπομονησία του Ίκαρου για τα κέρινα φτερά, παρά τις προειδοποιήσεις των έμπειρων και ήδη ταπεινωμένων από τα λάθη προγόνων τους.

Κέρινα φτερά, ξύλινοι ίπποι, πύργοι στην άμμο, οι ψευδεπίγραφες προσδοκίες του ανθρώπου να απαλλαγεί απ’ τα δεσμά της κάμπιας και να αποκτήσει φτερούγες, ψυχή αθάνατη, χυμούς ουσίας. Παιδική ηλικία. Η Έλλη την περιγράφει με όλη την αθωότητα της πρώτης επαφής με τον κόσμο, την ομορφιά του, τις μάταιες υποσχέσεις του, τις πρώτες δοκιμές, τα μπουσουλίσματα σε μια αλήθεια που γρήγορα θα αμφισβητηθεί και θα ξεφτίσει, θα πληγωθεί και θα διαστρεβλωθεί στην ΉΒΗ, που αναπτύσσεται για πρώτη φορά η Παρτίδα, η ζωή δηλαδή έξω απ’ την προστασία της αθωότητας και της οικογένειας.

Σ’ αυτή την ηλικία το Έβερεστ χαμηλώνει στο ύψος των ονείρων σου… Θαρρείς πως μπορείς να το πιάσεις. Να το φέρεις στα μέτρα σου. Να γίνεις ισότιμός του. Μα στα μάτια του έφηβου οι λιακάδες αρχίζουν να συνθηκολογούν και λάμπουν λιγότερο. Ο νους γίνεται καχύποπτος. Ανέφελους δικάζει ουρανούς και στην καρδιά του εφήβου μαίνεται ο πυρρίχιος μιας καταιγίδας. Παρόρμηση και αμφισβήτηση…

Ώσπου ο σκακιστής, στρατιώτης και εραστής περνάει στη φάση της ενηλικίωσης. Η παρτίδα προχωράει ταχύτατα. Σαν τη ζωή που κυλάει και χάνεται άλλοτε αφήνοντας πίσω της έργο και άλλοτε σπαταλημένη και μάταιη. Τα ενήλικα μάτια έχουν δει πια πολλά. Η ψυχή πλανιέται στων καιρών τους κύκλους. Πνίγεται απ’ τον νόστο της ξενιτιάς, εκείνης της εφηβείας που ήταν ακόμη αθώα και ευελπιστούσε να αλλάξει τον κόσμο. Ξαφνικά ο θνητός νιώθει φθαρτός. Νιώθει τη λάσπη της ύλης της να πνίγει την ψυχή του… Τότε είναι που καλείται να αποφασίσει… Θα αφήσει αυτή τη λάσπη να του σκεπάσει κάθε όνειρο ή θα βρει έναν τρόπο να αντιδράσει σε έναν κόσμο γεμάτο πραμάτειες και όνειρα ακριβά «σε απίθανες Εκπτώσεις!». Διάλυση Τιμών; Διάλυση ψυχών; Ή ταξίδι έστω και δίχως Ιθάκη; Το παν είναι να μην ξοδέψεις την παρτίδα σου… Την ευκαιρία που έχεις να δοκιμαστείς σε τούτο το παιχνίδι ανάμεσα στα άσπρα και τα μαύρα. Να μην χαθείς στην εξασφάλιση. Αναλογίστηκες τι κόστος τούτη η «εξασφάλιση» αξιώνει;

Ο Ηγεμών της Δέδε με προβλημάτισε ιδιαίτερα. Ποιος να είναι; Θεός ή θνητός; Προσγειωμένος ρεαλιστής ή αιθεροβάμων; Κατέληξα πως είναι κάτι ενδιάμεσο. Εκείνος που τολμά να σηκώσει το ανάστημα στην εξασφάλιση αλλά εντέλει βολεύεται καλύτερα στη σιγουριά του. Ο ηγέτης ο μικρός. Ο αδαής με το μικρό ανάστημα που αδυνατεί να κάνει πράξη τον λόγο. Αυτός που προσπαθεί μα δεν τα καταφέρνει να βγει απ’ την πλάνη του. Τους απόμαχους ξυπόλυτους προσπερνά. Στην κορόνα του υπάρχει ο Εσταυρωμένος αλλά ο ίδιος πήρε τη χάρη που δικαιώθηκε ο Βαραββάς, αυτός που ουδέποτε κατάφερε να βγει απ’ τη φυλακή των άχρηστων ιδεών του.

Αλλά η Βασίλισσα… Η Βασίλισσα… Στέκει μόνη, ανάμεσα στον Βασιλιά και τον Επίσκοπο. Όχι πίσω… Ισότιμα δίπλα τους. Δεν είναι μόνο η ηδονή ή ο συμβολισμός του προπατορικού αμαρτήματος. Είναι η ένδοξα εστεμμένη της ζωής. Αυτή που εξιλεώνει σαν τον Χριστό τους δημίους της. Η καπετάνισσα της αγάπης. Αυτή που εκκολάπτει γαλαξίες, και στη Μαύρη Τρύπα δεν ενδίδει. Η μάνα… Αυτή που ξέρει την απάτη κάθε εθνικού θριάμβου, θρηνώντας τα χαμένα της παιδιά. Γιατί μάνα αληθινή θα πει ειρήνη τους Λευκούς και Μαύρους δεν ξεκρίνει.

Με μια καταιγιστική ποιητική έκρηξη η Έλλη θα μιλήσει για το φινάλε των πύργων, των ίππων, των αξιωματικών, των πιονιών με την πιο καθαρή πολιτική τοποθέτηση που έχω συναντήσει, πιο καθαρή ακόμη και απ’ το πολιτικό δοκίμιο, με περίγραμμα τη θέση της ματαιότητας σ’ έναν κόσμο συμφερόντων και την ανερμάτιστη εντέλει προσμονή μιας διάσωσης, μιας ελπίδας, μιας ανανέωσης του κόσμου, της σκέψης, της ζωής, με ή χωρίς Μεσσίες.

Κι έπειτα θα επιστρέψει στον Έρωτα. Στην αρχή και το τέλος του κόσμου. Αυτή είναι ενδεχομένως η λύση που η Έλλη προτείνει. Η Αγάπη που για σκήπτρο της κρατά ένα αγριολούλουδο. Αυτή που προάγει άνακτες λαμπρούς σε στρατιώτες ταπεινούς με μια εντολή της. Γιατί ο Άνθρωπος είναι ο ευμορφότερος σπασμός του Σύμπαντος… Και ο αγώνας της ζωής του είναι Αμφίρροπος. Άγρια ερίζουν το Άσπρο με το Μαύρο.

Η ποίηση της Έλλης δεν είναι γάργαρο νερό. Είναι ποτό βαρύ, ασίκικο, γεμάτο αρώματα, ουσίες και νοήματα. Είναι ποτό με χίλιες γεύσεις και πρέπει να το πίνεις αργά, σαν γευσιγνώστης και μελετητής σχολαστικός για να το απολαύσεις και να ανακαλύψεις τα συστατικά του. Μύθοι, ιστορία, πολιτική, λογοτεχνία, διακειμενική προσέγγιση της ποίησης, όλα ενσωματώνονται σε μια συμπύκνωση μοναδική για να συνθέσουν αυτό το άρτιο ποιητικό αποτέλεσμα, μια ποίηση που απέχει από γλυκερές μπαλάντες κι εύκολους στίχους. Γιατί η Δέδε έχει επίγνωση πως η λέξη είναι ένα εργαλείο δύστροπο και δύσχρηστο και έχει το ταλέντο να το δαμάζει και να μπολιάζει τον κόσμο της μ’ ένα ποιητικό κεντρί που τον κάνει ανθεκτικότερο στην ανοησία και τη ρηχότητα της σκέψης. Και όσο παράταιρο κι αν ακουστεί το τελικό μου συμπέρασμα, η ποίησή της είναι μια ποίηση ευφυής, που ξέρει πώς να μιλάει με λογική και συνειρμούς στο συναίσθημα δίχως να καπηλεύεται το δάκρυ για να συγκινεί και να εισπράττει ανούσια χειροκροτήματα.

Η ομάδα μας

Ημερολόγιο

Τελευταία άρθρα

Συνέντευξη με τη Νίτσα Μανωλά

Η Νίτσα Μανωλά με αφορμή το δίγλωσσο παραμύθι «Ο Συννεφούλης ταξιδεύει στην Ελλάδα», που έγραψε παρέα με τρεις ακόμα συγγραφείς και που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Υδροπλάνο, συνομιλεί με την Ελένη Κίτσου και το Diavasame.gr.
17.11.2019
Περισσότερα

Περιπλανήσεις σε ξένη γλώσσα / The Dutch House

Η Αφροδίτη Δημοπούλου στη στήλη της με τίτλο "Περιπλανήσεις σε ξένη γλώσσα", με όχημα την αγγλική γλώσσα κάθε μήνα παρουσιάζει επιλογές της από την ξενόγλωσση λογοτεχνία.

The Dutch House
10.11.2019
Περισσότερα

Συνέντευξη με την Ειρήνη Δερμιτζάκη

Η Ειρήνη Δερμιτζάκη, με αφορμή το βιβλίο της «Γεννημένος Λούζερ» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Εύμαρος, συνομιλεί με την Ελένη Κίτσου και το Diavasame.gr.
20.10.2019
Περισσότερα

Κριτικές αναγνωστών

ΣΚΙΕΣ ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΤΟ ΙΝΝΣΜΟΥΘ ΣΚΙΕΣ ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΤΟ ΙΝΝΣΜΟΥΘ Ξένη Λογοτεχνία ΣΥΛΛΟΓΗ JEMMA PRESS 22/11/63 22/11/63 Ξένη Λογοτεχνία Stephen King BELL ΣΙΝΟΥΧΕ, Ο ΑΙΓΥΠΤΙΟΣ ΣΙΝΟΥΧΕ, Ο ΑΙΓΥΠΤΙΟΣ Ξένη Λογοτεχνία Mika Waltari ΚΑΛΕΝΤΗΣ ΠΕΤΡΑ ΚΑΙ ΜΕΛΙ ΠΕΤΡΑ ΚΑΙ ΜΕΛΙ Ελληνική Λογοτεχνία Χριστίνα Ζέμπη ΩΚΕΑΝΙΔΑ ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ ΟΙ ΚΑΟΥΜΠΟΪΣΣΕΣ ΜΕΛΑΓΧΟΛΟΥΝ ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ ΟΙ ΚΑΟΥΜΠΟΪΣΣΕΣ ΜΕΛΑΓΧΟΛΟΥΝ Ξένη Λογοτεχνία Tom Robbins ΑΙΟΛΟΣ Η ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΩΝ ΠΑΡΙΣΙΩΝ Η ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΩΝ ΠΑΡΙΣΙΩΝ Ξένη Λογοτεχνία Victor Hugo ΣΜΙΛΗ ΑΜ' ΕΠΟΣ ΑΝΕΡΓΩΝ ΑΜ' ΕΠΟΣ ΑΝΕΡΓΩΝ Ελληνική Λογοτεχνία ΟΜΑΔΑ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ VAKXIKON.GR ΤΟ ΥΓΡΟΝ ΠΥΡ ΚΑΙ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΣΤΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΧΥ ΤΟ ΥΓΡΟΝ ΠΥΡ ΚΑΙ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΣΤΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΧΥ Ιστορία/Δοκίμιο/Μελέτη Κωνσταντίνος Καρατόλιος HISTORICAL QUEST ΑΕΤΟΙ ΚΑΙ ΛΥΚΟΙ ΑΕΤΟΙ ΚΑΙ ΛΥΚΟΙ Ελληνική Λογοτεχνία Βαγγέλης Κούτας ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ ΤΟ ΑΙΜΑ ΝΕΡΟ ΤΟ ΑΙΜΑ ΝΕΡΟ Ελληνική Λογοτεχνία Χάρης Βλαβιανός ΠΑΤΑΚΗΣ ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ (ΜΕ) ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ (ΜΕ) ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ Διάφορα Κώστας Γκοτζαμάνης ΠΑΤΑΚΗΣ Η ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ Η ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ Ελληνική Λογοτεχνία Αντώνης Μπουλούτζας ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ ΧΩΡΙΣ ΑΕΡΟΣΑΚΟ ΧΩΡΙΣ ΑΕΡΟΣΑΚΟ Ελληνική Λογοτεχνία Γαβριήλ Αλεξάνδρου ΙΩΛΚΟΣ ΧΡΥΣΟΣΚΟΝΗ ΣΤΗ ΣΚΙΑ ΜΟΥ ΧΡΥΣΟΣΚΟΝΗ ΣΤΗ ΣΚΙΑ ΜΟΥ Ελληνική Λογοτεχνία Γεωργία Μαμά ΠΑΡΑΞΕΝΕΣ ΜΕΡΕΣ ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ ΤΑ ΑΓΡΙΑ ΣΚΥΛΙΑ ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ ΤΑ ΑΓΡΙΑ ΣΚΥΛΙΑ Ξένη Λογοτεχνία Ian Rankin ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ ΤΙ ΕΓΙΝΕ ΡΕ ΦΩΤΕΙΝΗ; ΤΙ ΕΓΙΝΕ ΡΕ ΦΩΤΕΙΝΗ; Ελληνική Λογοτεχνία Τρύφων Ζαχαριάδης ΑΡΜΟΣ Η ΑΠΟΠΕΙΡΑ Η ΑΠΟΠΕΙΡΑ Ελληνική Λογοτεχνία Μιμή Φιλιππίδη-Θεοχάρη ΩΚΕΑΝΙΔΑ