Έχουμε διαβάσει 2902 βιβλία

Η ΟΥΣΙΑ ΤΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ

05.06.2016
Συντάκτης: Διονύσης Μαρίνος
facebook email
Η ΟΥΣΙΑ ΤΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ
Εκδοτικός Οίκος
GUTENBERG
Συγγραφέας
Μετάφραση
Μαρία Παπαδήμα
Κατηγορία
ISBN
ISBN: 978-960-01-1737-0
Σελίδες
144
Είναι άραγε ολότελα απομαγευτικό ένας ποιητής να κατατρίβεται με τα καθημερινά; Ο Νίκος Καββαδίας έγραφε για τις αθροίσεις στα λογιστικά βιβλία που θα τον κατέτρωγαν. Ο Κώστας Καρυωτάκης, σκυμμένος στα υπηρεσιακά του έγγραφα, ζούσε σε μια μόνιμη ψυχική αναταραχή. Ο Κάφκα βίωνε τη βουβή παράσταση του γραφείου του με την εμβροντησία ενός πλάσματος ηττημένου εξαρχής. Ο Φερνάντο Πεσσόα δεν είχε τέτοιες αμφιβολίες. Ο «συγχρωτισμός» του με τους ψυχρούς αριθμούς, το εμπόριο, το επιχειρείν και φυσικά το χρήμα δεν ήταν ασυμβίβαστος με την ποιητική του δημιουργία. Ίσως λόγω των σπουδών του, οικονομικά το δίχως άλλο, ίσως λόγω της ευρύτητας του πνεύματός του, ποτέ δεν φύτρωνε μέσα του το δίλημμα «εργασία ή λογοτεχνία». Για έναν δημιουργό που δημιούργησε μια πλειάδα ετερώνυμων, άρα και ποιητικών φωνών, η περσόνα του ανθρώπου της αγοράς δεν θα μπορούσε παρά να είναι μια ακόμη μεταμόρφωση∙ μέσα στις τόσες άλλες.

Ο Πορτογάλος δεν ήταν ένας απλός εμποράκος που ζούσε με την αγωνία να βγάλει τα προς το ζην. Αντιθέτως, και σε αυτό το πεδίο επέδειξε μια ανωτερότητα θαυμαστή και προσήκουσα στο ευθύβολο πνεύμα του. Η ενασχόλησή του, δε, με τον παρθένο τότε χώρο της διαφήμισης, του δημιούργησε μια καινούργια συμμετρία θεωρίας και πράξης. Η θεωρητική σκευή του φαίνεται ολοκάθαρα στο βιβλίο «Η ουσία του εμπορίου», το οποίο πόρρω απέχει από το να θεωρείται λογοτεχνικό πόνημα. Μήπως έχουμε να κάνουμε με μια ακόμη ετερωνυμία του Πεσσόα, παρά το γεγονός ότι το εν λόγω βιβλίο το υπογράφει με το όνομά του;

Μα, για μια στιγμή: γιατί θα πρέπει να μας προκαλεί εντύπωση η σχέση του Πεσσόα με τις επιχειρηματικές δραστηριότητες και το εμπορικό πνεύμα; Μήπως δεν είναι ο δημιουργός του παράδοξου «Αναρχικού Τραπεζίτη»; Ενός «πούρου» καπιταλιστή που δηλώνει ανερυθρίαστα αναρχικός και παραδέχεται ότι κυνηγάει με λαχτάρα τα χρήματα μόνο και μόνο και για να ξεπεράσει την τυραννία τους. Ή, μήπως, δεν είναι πάλι αυτός που δημιούργησε εκ της τέφρας του τον ποιητή Αλβάρο ντε Κάμπος; Έναν εκκεντρικό ναυπηγό μηχανικό όπου στα ποιήματά του εξυμνεί τις μηχανές και την πρόοδο του τεχνολογικού πολιτισμού.

Όλα τούτα συγκροτούν την εδραία αίσθηση ότι ο Πεσσόα όταν ασχολιόταν ενεργά με το εμπόριο, όταν συνέτασσε εμπορικές μεταφράσεις, όταν σκάρωνε κείμενα για τη διαφήμιση, όταν δημιουργούσε τη μια εταιρεία μετά την άλλη –όλες με τη μεγαλαυχία ενός εκκεντρικού θαυματοποιού– ήταν στο στοιχείο του. Ομοίως και όταν με δύναμη ψυχής άφηνε την ποίηση να τον παρασύρει.

Το βιβλίο «Η ουσία του εμπορίου», με τις απαραίτητες αναθεωρήσεις λόγω της διαφορετικής εποχής, θα μπορούσε να είναι ένα κλασικό βιβλίο «know how» από τα πολλά που κυκλοφορούν σήμερα στις ΗΠΑ με συγγραφείς επιτυχημένους επιχειρηματίες που θέλουν να δώσουν τα φώτα τους στους επίδοξους εκατομμυριούχους.

Μόνο που ο Πεσσόα ντύνει την πρακτική διάσταση της ενασχόλησής του με μια θεωρητική βάση που δεν μπορεί κανείς να παραγνωρίσει. Γράφει για την εξέλιξη του εμπορίου, για τα «πρέπει» που πρέπει να έχει ένας έμπορος κατά την άσκηση του επαγγέλματός του, αλλά και για εκείνα που πρέπει να αποφύγει εάν δεν θέλει να αποτύχει. Το βιβλίο είναι ένας οδηγός επιβίωσης στον σκληρό κόσμο του εμπορίου. Ο Πεσσόα, ίσως επειδή ζει σε προ-κεϋνσιανή εποχή, αντιστρατεύεται την κρατική παρέμβαση και ταυτίζεται απόλυτα με τις ελευθερίες που παρέχει η αγορά. Κάτι σαν την «αυτορρύθμιση» που πρέσβευαν, και συνεχίζουν να πρεσβεύουν, οι οπαδοί του φιλελευθερισμού. Για τον Πεσσόα καμία δέσμευση δεν πρέπει να υπάρχει στον επιχειρηματικό στίβο: άσε όλα τα λουλούδια να ανθίσουν, αν μπορούν, είναι η θεωρία του μέσες άκρες.

Επιπλέον, ασχολείται με το θέμα του μονοπωλίου, της βεμπεριανής οργάνωσης μιας επιχείρησης και την υποχρέωση του εμπόρου να μπορεί να καταλαβαίνει τις ανάγκες των πελατών του, εάν θέλει να έχει… πελατεία για πολλά χρόνια.

Καίτοι το κείμενο στηρίζεται σε μια γλώσσα τεχνική, η οποία καμία σχέση δεν έχει με την ευκαμψία της λογοτεχνίας, εντούτοις είναι εύληπτο διότι ο Πεσσόα, ακόμη κι εδώ, εμφανίζει την ποιότητα της γραφής του με τρόπο καθηλωτικό. Παρά το γεγονός ότι τα περισσότερα κείμενα προορίζονταν για ειδικά περιοδικά και έμελλε να διαβαστούν από επαΐοντες, δεν χάνουν σε σφρίγος και ενδιαφέρον για τον λιγότερο μυημένο.

Ίσως, δε, προσφέρουν και μια άλλη πτυχή της πολύπλευρης προσωπικότητας του Πεσσόα. Ενός ανθρώπου με ευρύτητα πνεύματος, πολλαπλές ενασχολήσεις, ακάματη δύναμη και απαράμιλλο σφρίγος.

Η Μαρία Παπαδήμα έχει «αναλάβει» εδώ και πολύ καιρό το δύσκολο έργο να φέρει ξανά στην επιφάνεια τον Φερνάντο Πεσσόα. Στην πραγματικότητα να τον εμφανίσει αναβαπτισμένο στο ελληνικό κοινό. Με μεταφράσεις πρώτης γραμμής και επίμετρα και σημειώσεις που κεντρώνουν το εκάστοτε βιβλίο με τρόπο ευθύ, έχει καταφέρει να προκαλέσει μια φρέσκια συζήτηση γύρω από τον Φερνάντο Πεσσόα, έναν από τους σημαντικότερους ποιητές του περασμένου αιώνα. Κατά πολλούς: τον σημαντικότερο.

Η ομάδα μας

Ημερολόγιο

Τελευταία άρθρα

Αφιέρωμα στην ελληνική λογοτεχνία

Αφιέρωμα του Diavasame.gr στην ελληνική λογοτεχνία. Για 13η συνεχή χρονιά, η συντακτική ομάδα του Diavasame.gr θα επιλέξει και θα παρουσιάσει κριτικές βιβλίων από Έλληνες συγγραφείς από τις 15/7 έως και την 29/7.
10.07.2019
Περισσότερα

Τα πρώτα, σε αναγνώσεις κριτικών, βιβλία 1/12/2018-31/5/2019

Δημοσιεύουμε τη λίστα με τα πρώτα, σε αναγνώσεις κριτικών βιβλία για ένα ολόκληρο εξάμηνο. Ρίξτε μια ματιά στην ενδιαφέρουσα λίστα που καλύπτει την περίοδο από 1/12/2018 έως 31/5/2019.
03.06.2019
Περισσότερα

Συνέντευξη με την Ευτυχία Γιαννάκη και τους Πιτσιμπουίνους της

Η Ευτυχία Γιαννάκη, με αφορμή την κυκλοφορία της πρώτης περιπέτειας των Πιτσιμπουίνων «Μυστήριο στη Λίμνη Λαμπίκο» από τις εκδόσεις Ίκαρος, συνομιλεί με την Ελένη Κίτσου και το Diavasame.gr.
02.06.2019
Περισσότερα

Κριτικές αναγνωστών

ΣΚΙΕΣ ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΤΟ ΙΝΝΣΜΟΥΘ ΣΚΙΕΣ ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΤΟ ΙΝΝΣΜΟΥΘ Ξένη Λογοτεχνία ΣΥΛΛΟΓΗ JEMMA PRESS 22/11/63 22/11/63 Ξένη Λογοτεχνία Stephen King BELL ΣΙΝΟΥΧΕ, Ο ΑΙΓΥΠΤΙΟΣ ΣΙΝΟΥΧΕ, Ο ΑΙΓΥΠΤΙΟΣ Ξένη Λογοτεχνία Mika Waltari ΚΑΛΕΝΤΗΣ ΠΕΤΡΑ ΚΑΙ ΜΕΛΙ ΠΕΤΡΑ ΚΑΙ ΜΕΛΙ Ελληνική Λογοτεχνία Χριστίνα Ζέμπη ΩΚΕΑΝΙΔΑ ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ ΟΙ ΚΑΟΥΜΠΟΪΣΣΕΣ ΜΕΛΑΓΧΟΛΟΥΝ ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ ΟΙ ΚΑΟΥΜΠΟΪΣΣΕΣ ΜΕΛΑΓΧΟΛΟΥΝ Ξένη Λογοτεχνία Tom Robbins ΑΙΟΛΟΣ Η ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΩΝ ΠΑΡΙΣΙΩΝ Η ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΩΝ ΠΑΡΙΣΙΩΝ Ξένη Λογοτεχνία Victor Hugo ΣΜΙΛΗ ΑΜ' ΕΠΟΣ ΑΝΕΡΓΩΝ ΑΜ' ΕΠΟΣ ΑΝΕΡΓΩΝ Ελληνική Λογοτεχνία ΟΜΑΔΑ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ VAKXIKON.GR ΤΟ ΥΓΡΟΝ ΠΥΡ ΚΑΙ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΣΤΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΧΥ ΤΟ ΥΓΡΟΝ ΠΥΡ ΚΑΙ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΣΤΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΧΥ Ιστορία/Δοκίμιο/Μελέτη Κωνσταντίνος Καρατόλιος HISTORICAL QUEST ΑΕΤΟΙ ΚΑΙ ΛΥΚΟΙ ΑΕΤΟΙ ΚΑΙ ΛΥΚΟΙ Ελληνική Λογοτεχνία Βαγγέλης Κούτας ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ ΤΟ ΑΙΜΑ ΝΕΡΟ ΤΟ ΑΙΜΑ ΝΕΡΟ Ελληνική Λογοτεχνία Χάρης Βλαβιανός ΠΑΤΑΚΗΣ ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ (ΜΕ) ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ (ΜΕ) ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ Διάφορα Κώστας Γκοτζαμάνης ΠΑΤΑΚΗΣ Η ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ Η ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ Ελληνική Λογοτεχνία Αντώνης Μπουλούτζας ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ ΧΩΡΙΣ ΑΕΡΟΣΑΚΟ ΧΩΡΙΣ ΑΕΡΟΣΑΚΟ Ελληνική Λογοτεχνία Γαβριήλ Αλεξάνδρου ΙΩΛΚΟΣ ΧΡΥΣΟΣΚΟΝΗ ΣΤΗ ΣΚΙΑ ΜΟΥ ΧΡΥΣΟΣΚΟΝΗ ΣΤΗ ΣΚΙΑ ΜΟΥ Ελληνική Λογοτεχνία Γεωργία Μαμά ΠΑΡΑΞΕΝΕΣ ΜΕΡΕΣ ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ ΤΑ ΑΓΡΙΑ ΣΚΥΛΙΑ ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ ΤΑ ΑΓΡΙΑ ΣΚΥΛΙΑ Ξένη Λογοτεχνία Ian Rankin ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ ΤΙ ΕΓΙΝΕ ΡΕ ΦΩΤΕΙΝΗ; ΤΙ ΕΓΙΝΕ ΡΕ ΦΩΤΕΙΝΗ; Ελληνική Λογοτεχνία Τρύφων Ζαχαριάδης ΑΡΜΟΣ Η ΑΠΟΠΕΙΡΑ Η ΑΠΟΠΕΙΡΑ Ελληνική Λογοτεχνία Μιμή Φιλιππίδη-Θεοχάρη ΩΚΕΑΝΙΔΑ