ΝΑ ΜΗΝ ΞΕΧΑΣΩ - Αύγουστος

Γεγονότα, που σημάδεψαν λίγο ή πολύ το μήνα που πέρασε. Γράφει μια φορά τον μήνα και κάθε μήνα, ο Στέφανος Ξένος. ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΟ ΕΔΩ:
ΝΑ ΜΗΝ ΞΕΧΑΣΩ - Αύγουστος

Γεγονότα, που σημάδεψαν λίγο ή πολύ το μήνα που πέρασε. Γράφει μια φορά τον μήνα και κάθε μήνα, ο Στέφανος Ξένος.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΔΩ:

Λέξη της Εβδομάδας

Κάθε λέξη, κάθε φράση κρύβει μια –μικρή ή μεγάλη- ιστορία. Πώς γεννήθηκε, πότε, πώς εξελίχθηκε, πώς μεταβλήθηκε, πώς ταξίδεψε σε άλλες γλώσσες... Στη στήλη αυτή, θα δίνουμε κάθε εβδομάδα σύντομα σχόλια για όψεις της πορείας διαφόρων λέξεων και φράσεων. Τα σχόλια προέρχονται -συχνά με μικρές τροποποιήσεις- από τα λεξικά:

Γ. Μπαμπινιώτη - Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας
Γ. Μπαμπινιώτη - Λεξικό για το Σχολείο και το Γραφείο,
Γ. Μπαμπινιώτη - Ετυμολογικό Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας

των εκδόσεων του Κέντρου Λεξικολογίας (βλ. www.lexicon.gr).

Αυτή την εβδομάδα, η λέξη:

τυρί

1. γαλακτοκομικό προϊόν που παρασκευάζεται με ειδική επεξεργασία του γάλακτος (με πήξη της τυρίνης του γάλακτος και την επίδραση της πυτιάς, ανάμειξη, θέρμανση/ζύμωση κ.λ.π.)

2. (ως μειωτικός χαρακτηρισμός) ο επαρχιώτης

ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ
Αν και η ίδια η λ. τυρί είναι αρχιότατη (το ουσ. τυρός απαντάται ήδη στη Μυκηναϊκή), τα διάφορα είδη τυριών αντλούν τις ονομασίες τους από ποικίλες πηγές. Ελληνικής προελεύσεως είναι οι ονομασίες α(ν)θότυροι, μηζήθρα (ανάγεται σε τύπο ζυμήθρα, που προέρχεται από από το ουσ. ζύμη), μανούρι (ανάγεται στο αρχ, μανός "αραιός"), κεφαλοτύρι (από το σχήμα), κοπανιστή (από τον τρόπο παρασκυεής). Αρκετά τυριά που παρασκευάζονται στον ελληνικό χώροέχουν ονομασίες ξένης προελεύσεως, όπως η φέτα (από ιταλ. fetta) και το κασέρι (από τουρκ. Kaser, μάλλον αρωμουνικής / κουτσοσλάβικης αρχής)., ανώ άλλα φέρουν το όνομα της περιοχής όπου παρασκευάστηκαν και έγιναν γνωστά: γραβιέρα (από το χωριό Gruyere της Ελβετίας, μέσω της ιταλκής), παρμεζάνα (από την ιταλ. πόλη Parma), ροκφόρ (από την πόλη Roquefort της Ν. Γαλλίας).

Αρχείο με λέξεις
• πυγμαλίων
• προάστιο ή προάστειο
• πλαγκτόν
• άρες μάρες κουκουνάρες
• τσιγγάνος
• μπικίνι
• αρτζιμπούρτζι
• αρουραίος - ποντικός
• στιβάδα ή στοιβάδα;
• μασόνος
• καμικάζι
• θραύω, θρύμμα, τρυφερός, τρυφηλός
• βούλλα ή βούλα
• δυτικός
• κωμικός
• γήπεδο
• αρλεκίνος
• γήπεδο
• ουσιώδης – ουσιαστικός
• -οια: ουσιαστικά σε -οια.
• νομίζω: συνώνυμα
• μοτοσυκλέτα ή μοτοσικλέτα, στυλ ή στιλ, στυλό ή στιλό;
• μεγέθυνση ή μεγένθυνση, εμβάθυνση ή εμβάνθυνση;
• λυπάμαι: συνώνυμα
• λακέρδα και σαύρα!
• κτήριο ή κτίριο;
• κοροϊδία: συνώνυμα
• κλείνω – κλείω
• κατάκτηση – εκμάθηση
• καμπή – γάμπα – ζαμπόν – ζάντα
• θερμότητα – ψύξη: κλιμάκωση
• -ίστικος
• ηγούμαι: παράγωγα – σύνθετα
• ζεματώ – ζεματίζω
• -εσα αντί -ησα (τύπος: φόρ-εσα).
• επίδοξος – επίζηλος
• εξοφλώ – ξοφλώ
• Eλληνικός ή ελληνικός;
• έλλειψη – έλλειμμα
• εαυτός – καθ’ εαυτός / καθαυτός – καθ’ εαυτό / καθαυτό – καθ’ εαυτού / καθαυτού
• δομή – υφή – σύσταση – σύνθεση – διάρθρωση
• διαρρέω: παράγωγα
• διάλεκτος – κοινόλεκτος – ιδιόλεκτος – κοινωνιόλεκτος – ιδίωμα – ντοπιολαλιά – κοινή – αργκό.
• διαβάζω: συνώνυμα
• δέρμα – επιδερμίδα – πετσί
• δάνειο – δάνειος – δανεικός.
• βιομήχανος
• συντρέξω – συνδράμω
• σορός – σωρός
• βρόχος – βρόγχος
• βρίθω + γενική
• βόμβα ή μπόμπα;
• βιοπαλαιστής
• Σύρος – Συρία, Σύριος – Σύρος, Συριανός – συριακός
• συμπόνια ή συμπόνοια
• συμπάθεια: συνώνυμα
• συμβατικός – συμβατός – αυθαίρετος
• συγγνώμη
• στρογγυλός – στρογγύλος – στρόγγυλος
• στοίχος – στίχος: παράγωγα – σύνθετα
• σπίτι: συνώνυμα
• σεισμογενής – σεισμογόνος.
• σαύρα – γουστέρα κ.ά
• σατιρικός – σατυρικός.
• πανεπιστήμιο
• βιολογία
• αυτόπτης
• αυτόφωρος
• ρύμη
• αυλή – αυλαία – έπαυλη.
• δραστικός – δραματικός
• Bλάχοι – Oυαλοί – Bαλλόνοι
• δεκανέας - δεκανίκι