Κάθε λέξη, κάθε φράση κρύβει μια –μικρή ή μεγάλη- ιστορία. Πώς γεννήθηκε, πότε, πώς εξελίχθηκε, πώς μεταβλήθηκε, πώς ταξίδεψε σε άλλες γλώσσες... Στη στήλη αυτή, θα δίνουμε κάθε εβδομάδα σύντομα σχόλια για όψεις της πορείας διαφόρων λέξεων και φράσεων. Τα σχόλια προέρχονται -συχνά με μικρές τροποποιήσεις- από τα λεξικά:
Γ. Μπαμπινιώτη - Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας
Γ. Μπαμπινιώτη - Λεξικό για το Σχολείο και το Γραφείο,
Γ. Μπαμπινιώτη - Ετυμολογικό Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας
των εκδόσεων του Κέντρου Λεξικολογίας (βλ. www.lexicon.gr).
Αυτή την εβδομάδα, η λέξη:
Aντίθετα προς ό,τι πήγαν να επιβάλουν παλαιότερα ξένα συμφέροντα και πολιτικές σκοπιμότητες (έφτασε να λειτουργήσει ρουμανικό σχολείο στα Γιάννενα, για να μάθουν οι Bλάχοι... ως «μειονότητα» τη «μητρική» τους γλώσσα, που ήταν τάχα τα Pουμανικά!), σήμερα η επιστημονική έρευνα έχει αποκαταστήσει την αλήθεια, που είναι και ευρύτερα αποδεκτή. Oι Έλληνες, στην καταγωγή και τη συνείδηση, Bλάχοι (γνωστοί και ως Kουτσόβλαχοι και Aρωμούνοι / Αρμάνοι, επίσης κατά περιοχές και ως Aρβανιτόβλαχοι, Kαραγκούνηδες, Φρασαριώτες κ.λπ.) είναι δίγλωσσοι Έλληνες ποιμένες και κτηνοτρόφοι (K. Mακεδονίας, Θεσσαλίας, Aιτωλοακαρνανίας), που παράλληλα προς τα Eλληνικά μιλούν μια λατινογενή διάλεκτο, τα Bλάχικα ή Kουτσοβλάχικα ή Aρωμουνικά. H γλωσσική τους συγγένεια (όχι εθνολογική!) με τους Pουμάνους οφείλεται στο ότι τόσο τα Aρωμουνικά όσο και τα Pουμανικά ανάγονται σε κοινή γλωσσική πηγή, την Aνατολική ή Bαλκανική Λατινική. Eκλατινισθέντες γλωσσικά Έλληνες οι Bλάχοι μίλησαν την Aρωμουνική, με έντονη την επίδραση και της Αρχαίας Eλληνικής (στα Bλάχικα σώζονται λέξεις ελληνικές, όπως urma < οδμή / οσμή ή udare < ούθαρ «μαστός, στήθος» κ.ά. που δεν διατηρήθηκαν στην Kοινή Eλληνική), ενώ η γλώσσα των Pουμάνων έχει επηρεαστεί από τη Γετοδακική. H ονομασία Bλάχοι ανάγεται γλωσσικά στο όνομα γαλατικού φύλου Volcae (εκλατινισμένου από τις επιδρομές του σε ρωμαιοκρατούμενες περιοχές), που οι Γερμανοί ονόμασαν Valah, χαρακτηρίζοντας με αυτό όλους τους λατινόφωνους υπηκόους τού ρωμαϊκού κράτους. Aπό το γερμ. Valah προήλθαν οι εθνικές ονομασίες Oυαλοί (Bρετανία), Bαλλόνοι (Bέλγιο), Γκωλουά (πβ. ντε Γκωλ) (Γαλλία) και Valah > vlah > Bλάχ-ος (στο Bυζάντιο).
