Έχουμε διαβάσει 2644 βιβλία

Συνέντευξη με τον Μάριο Μιχαηλίδη

Ο Μάριος Μιχαηλίδης μιλάει στον Στέφανο Ξένο και το Diavasame.gr για το ταξίδι στον λογοτεχνικό χώρο για 30 και πλέον χρόνια.

Μετά από 30 και πλέον χρόνια στο χώρο της λογοτεχνίας, υπάρχει κάτι που να έχει μείνει σαν απωθημένο;
Καταρχάς να μιλήσω γι’ αυτά τα 30 χρόνια. Άρχισα να γράφω από τα εφηβικά μου χρόνια. Τα πρώτα μου ποιήματα δημοσιεύτηκαν στο περιοδικό Μαθητική Εστία του Παγκυπρίου Γυμνασίου. Το 1970 αποτόλμησα μια ατομική έκδοση, με την προτροπή του Άνθου Ροδίνη, ενός πολύ σπουδαίου ανθρώπου και ποιητή. Πρόκειται για τη συλλογή «Αντίκρυ στην Ανατολή» που μάλλον δεν την θυμούνται ούτε οι τότε παραλήπτες. Ωστόσο, δεν την «αποκήρυξα», όπως ακούω πολλούς να κάνουν για τα πολύ πρώιμα πνευματικά τους παιδιά. Μάλιστα, κάποια από τα ποιήματα της συλλογής τα στέλνω ακόμη και σήμερα σε φίλους, οι οποίοι τα βρίσκουν πολύ σύγχρονα!
Το 1987, πριν 30 χρόνια, εκδόθηκαν «Τα Ανεξίτηλα» από τον ΔΟΜΟ. Αυτή η ποιητική συλλογή σηματοδοτεί την «επίσημη», ας πούμε, εμφάνισή μου στη λογοτεχνία. Ωστόσο, εδώ στην Αθήνα σχεδόν κανείς δεν έδωσε προσοχή στα ποιήματα αυτής της συλλογής. Μόνο στην Κύπρο γράφτηκε ένα πολύ επαινετικό κείμενο στην εφ. Ο Φιλελεύθερος από την ποιήτρια Νίκη Κατσαούνη. Επίσης, ποιητές, όπως ο Ερρίκος Μπελιές, ο Γιώργος Μολέσκης, αλλά και ακαδημαϊκοί δάσκαλοι, όπως ο Γιώργος Κεχαγιόγλου, μού έκαναν την τιμή να μου στείλουν ιδιόχειρα σημειώματα, τα οποία και φυλάω με πολλή συγκίνηση και αγάπη.
Θέλω ιδιαιτέρως να αναφερθώ σε έναν πολύ σπουδαίο πνευματικό άνθρωπο και συγγραφέα, σε ένα αληθινό δάσκαλο προς τον οποίο οφείλω πολλά τόσο ως εκπαιδευτικός όσο και ως συγγραφέας. Πρόκειται για τον Νικήτα Παρίση, ο οποίος σε κάθε εκδοτική μου προσπάθεια ήταν δημιουργικά παρών με τις συμβουλές και τις μεταξύ μας γόνιμες συζητήσεις. Η πολύχρονη σχέση μας υπήρξε για μένα μια ανεπανάληπτη μαθητεία. Το κενό που μας άφησε είναι δυσαναπλήρωτο.
Μετά το 1987 ακολούθησε μια μεγάλη περίοδος εκδοτικής σιωπής. Μόνο σποραδικές δημοσιεύσεις ποιημάτων σε λογοτεχνικά περιοδικά. Το 2003, εκδόθηκε η συλλογή «Σαν άλλοθι οι λέξεις» (Μεταίχμιο). Η υποδοχή αυτού του βιβλίου με ξάφνιασε. Η ενθάρρυνση που έλαβα με το κρατικό βραβείο ποίησης (Κύπρου), και τα κριτικά σημειώματα σε εφημερίδες και περιοδικά, ήταν πολύ σημαντική για τη συγγραφική μου πορεία. Εκείνο όμως που συνέβη το 2007, χρονιά που εκδόθηκε από το Μεταίχμιο το μυθιστόρημα «Ο οστεοφύλαξ», ξεπέρασε κάθε προσδοκία. Ο Νικήτας Παρίσης το είχε προβλέψει. Για να παρακάμψει τις εύλογες αμφιβολίες του εκδότη, τόσο για την μυθοπλασία όσο και για τη γλώσσα του αφηγήματος, επέμεινε επαναλαμβάνοντας: «Νώντα, αυτό το βιβλίο θα ακουστεί πολύ». Οι κριτικές που δημοσιεύτηκαν στον τύπο από σπουδαία ονόματα, καθώς και τα κριτικά σημειώματα στο διαδίκτυο ήταν κάτι πρωτόγνωρο, τουλάχιστον για μένα. Το βιβλίο τιμήθηκε με το κρατικό βραβείο Κύπρου, ενώ ήταν υποψήφιο για το Athens Prize of Literature. Ακολούθησαν τα έργα «Τα κρόταλα του χρόνου» (Μεταίχμιο 2010, υποψηφιότητα -μικρή λίστα- για τα κρατικά βραβεία Κύπρου), η νουβέλα «Ο ανακριτής» (Γαβριηλίδης 2012, κρατικό βραβείο Κύπρου και υποψηφιότητα -μικρή λίστα- για τα κρατικά βραβεία Ελλάδος) τα μυθιστορήματα «Ανατολικά της Αττάλειας» (Momentum 2014), «Η απειλή» (Γαβριηλίδης 2016, υποψηφιότητα -μικρή λίστα- για τα κρατικά βραβεία Κύπρου), καθώς και η ποιητική συλλογή «Τέφρα ονείρων» (Γαβριηλίδης 2016, υποψηφιότητα -μικρή λίστα- για το κρατικό βραβείο ποίησης του Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού της Κύπρου).
Με ρωτάτε, αν, μετά από αυτή την πορεία, έχει μείνει κάποιο απωθημένο. Σίγουρα, η γραφή ανήκει στα μυστήρια αυτού του κόσμου. Η ανάγκη να εκφραστεί κανείς στον γραπτό λόγο σχετίζεται με πολλά. Υπάρχει η γραφή «εκτόνωση», η γραφή «εξορκισμός», η γραφή «παραμυθία», η γραφή «ονειρική αυταπάτη» κ.λπ. Το «απωθημένο» στο οποίο αναφέρεστε σχετίζεται με το ανεκπλήρωτο, έναν από τους παράγοντες που ενεργοποιούν την ανάγκη της έκφρασης. Γιατί, για τη συγγραφική-λογοτεχνική έκφραση λειτουργούν και άλλοι παράγοντες. Μιλώ για τους αυθεντικούς και επομένως για τους συγγραφείς που διακατέχονται από υψηλό συναίσθημα ευθύνης απέναντι στο έργο τους αλλά και σ’ αυτό που θα παραδώσουν στους άλλους. Μεγάλοι συγγραφείς μας διδάσκουν ότι δεν αρκεί μόνον η επιθυμία που την γεννά το όποιο απωθημένο. Η σύλληψη της ιδέας έχει ως φυσικό επακόλουθο το τι θέλω να πω και κυρίως πώς θα το πω, που είναι θέμα «εργαστηρίου». Η φαντασία δεν αρκεί από μόνη της. Η γλώσσα με τις λέξεις-σήματα που θα κληθούν να περιγράψουν το νοητικά συλληπτό, αυτό κυρίως, είναι μια μάχη που ανοίγει ο συγγραφέας με τον εαυτό του.

Ακολουθείτε συγκεκριμένη διαδικασία γραφής;
Συγκεκριμένες συνταγές γραφής, όπως είναι οι οδηγίες προς τους ναυτιλλομένους, δεν υπάρχουν. Ο κάθε συγγραφέας κινείται διαφορετικά. Πολλοί συγγραφείς που κινούνται στο χώρο του ιστορικού μυθιστορήματος, μελετούν πολύ πριν γράψουν ακόμη και την πρώτη λέξη. Οι ήρωές τους επιβάλλεται να κινούνται μέσα σε συγκεκριμένο κοινωνικό και ιστορικό πλαίσιο. Ακόμη, πρέπει να γνωρίζουν ότι τα όρια της δικής τους μυθοπλασίας δεν πρέπει να παραποιούν ή να υπονομεύουν το ιστορικό πλαίσιο. Η αφηγηματοποίηση της ιστορίας, πάλι, και μόνον αυτή, δεν μπορεί να συνιστά λογοτεχνική γραφή.
Προσωπικά, η δική μου γραφή στα τέσσερα από τα πέντε αφηγήματα –εξαιρώ το «Ανατολικά της Αττάλειας»- κινείται σε ανοιχτό χώρο. Το ιστορικό πλαίσιο υπάρχει ως λειτουργικό φόντο, ενώ εκείνο που αναδεικνύεται είναι η ιδέα, κι αυτό μέσα από ένα εκφραστικό γλωσσικό μείγμα ρεαλιστικής και ποιητικής γραφής. Η γλώσσα στα μυθιστορήματα αυτά λειτουργεί μεταφορικά και αγγίζει τα όρια του λεγόμενου μαγικού ρεαλισμού. Αυτή η γραφή με θέλγει.
Στο μυθιστόρημα «Ανατολικά της Αττάλειας», λόγω του θέματος, αλλά και από σεβασμό στα σπουδαία έργα που έχουν γραφεί για την μικρασιατική περιπέτεια, άφησα στην άκρη τη γλώσσα της αλληγορίας. Αλλά και σ’ αυτό το έργο αποφεύγω την ευθύγραμμη εξέλιξη του μύθου. Εφαρμόζω την τεχνική των ανάδρομων και πρόδρομων αφηγήσεων που καθιστούν ενδιαφέρουσα την πλοκή.

Υπάρχει κάποιο βιβλίο που θα θέλατε να το είχατε γράψει εσείς;
Ασφαλώς και υπάρχουν βιβλία που θα ήθελα να τα είχα γράψει εγώ. Αυτά τα βιβλία στάθηκαν για μένα φάροι-οδηγοί. Θα ήθελα, για παράδειγμα, να έγραφα εγώ την «Κάθοδο των εννιά» του Θανάση Βαλτινού ή το «Ελένη ή ο Κανένας» της Ρέας Γαλανάκη κι ακόμη «Το Άρωμα» του Ζίσκιντ, όπως και το «Εκατό χρόνια μοναξιά» του Γκαμπριέλ Μαρκές. Είναι βέβαια και άλλα πολύ πρόσφατα βιβλία που ζηλεύω τη γραφή τους, όπως το πρόσφατο μυθιστόρημα του Κώστα Λογαρά «Τα πουλιά με το μαύρο κολάρο».

Ο συγγραφέας γράφει για τον εαυτό του ή το κοινό;
Ο συγγραφέας σέβεται τον αναγνώστη. Δε γράφει όμως αποκλειστικά γι’ αυτόν. Πρωτίστως γράφει, έχοντας συνειδητοποιήσει το ρόλο του και τη σημασία της προσφοράς του. Ασφαλώς, με τη γραφή του ικανοποιείται ο ίδιος, προπάντων όταν η κριτική και το κοινό επιβεβαιώνουν την αξία της. Αυτό που κάνει ο συγγραφέας είναι ότι καταθέτει ένα κομμάτι της δικής του ψυχής στην κρίση των άλλων. Μιλώ για τους συγγραφείς που πορεύονται στον ελεύθερο αλλά πάντοτε απαιτητικό δρόμο της λογοτεχνίας, μακριά από κάθε στράτευση και υποταγή σε πρόσωπα και ιδεολογίες.

Το βιβλίο σας «Ανατολικά της Αττάλειας» μεταφράστηκε στα γερμανικά και στα τούρκικα. Πώς βλέπετε την πορεία της ελληνικής λογοτεχνίας στο εξωτερικό;
Από μια εύνοια της τύχης και την αθόρυβη συνέργεια της Γιώργας Σολομώντος, Μορφωτικής Ακολούθου στην Κυπριακή Πρεσβεία στο Βερολίνο, γνώρισα τον τούρκο εκδότη και καθηγητή σε γερμανικό πανεπιστήμιο Τεφβίκ Τουράν. Στη συνάντηση που είχαμε, με ξάφνιασε που γνώριζε λεπτομέρειες για το μυθιστόρημα «Ανατολικά της Αττάλειας, βόρεια της Λευκωσίας». Ο Τεφβίκ έδειξε μεγάλο ενδιαφέρον και τα πράγματα πήραν τον δρόμο τους. Προηγήθηκε η τουρκική μετάφραση του έργου, που είχε ξεχωριστή πορεία στην Τουρκία, και ακλούθησε η έκδοση στα γερμανικά. Η συνεργασία τόσο με τον τούρκο εκδότη όσο και με τις δύο μεταφράστριες, την Λάλε Αλατλί και την Μικαέλα Πρίντζιγκερ, ήταν εξαιρετική. Βέβαια, χωρίς τη στήριξη του Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού της Κύπρου, θα ήταν αδύνατο να μεταφραστεί και να εκδοθεί αυτό το μυθιστόρημα.
Στην Ευρώπη κυκλοφορούν αρκετά βιβλία ελλήνων συγγραφέων. Υπάρχει μια παράδοση πλέον για την ποιότητα της λογοτεχνίας μας. Όμως, εδώ και πολλά χρόνια, σταμάτησε να λειτουργεί ο θεσμός των επιχορηγήσεων για τη μετάφραση ελληνικών έργων σε ξένες γλώσσες. Φυσικά, κάποια βιβλία εξακολουθούν να μεταφράζονται, όμως το κόστος το αναλαμβάνουν είτε οι ίδιοι οι συγγραφείς είτε οι εκδοτικοί οίκοι σε συνεργασία με ξένους οίκους. Πάντως υπάρχει πρόβλημα, όχι μόνον εδώ αλλά και στην ιδιαίτερη πατρίδα μου την Κύπρο, όπου άλλαξε ο τρόπος για τις επιχορηγήσεις των μεταφράσεων. Να φανταστείτε ότι ο γνωστός ιταλός μεταφραστής Σεκρέτσιο Σανζίλιο, που ζει μόνιμα στη Θεσσαλονίκη, εδώ και τρία χρόνια θέλει να μεταφράσει το μυθιστόρημά μου «Ο Οστεοφύλαξ» αλλά οι αρμόδιοι κωφεύουν. Οι αλλαγές που έγιναν στον σχετικό νόμο «ρίχνουν» τους μεταφραστές.

Ως καθηγητής υπηρετήσατε αρκετά χρόνια την εκπαίδευση. Ποια η σχέση των νέων με τη λογοτεχνία;
Η μακρά θητεία μου στην Μέση Εκπαίδευση με έκανε πλούσιο σε εμπειρίες. Κοντά στα πολλά θετικά υπάρχουν βέβαια και αρνητικά. Ενώ πριν μερικά χρόνια φαινόταν ότι η Παιδεία νοιαζόταν για την λογοτεχνία γι’ αυτό και είχε εντάξει το αντίστοιχο μάθημα ως ένα από τα εξεταζόμενα στη Θεωρητική Κατεύθυνση, πολύ σύντομα τα πράγματα ανατράπηκαν. Η λογοτεχνία ως εξεταζόμενο μάθημα όχι μόνο καταργήθηκε, αλλά και κατέληξε να είναι το παραπαίδι της εκπαίδευσης. Σήμερα, οι διδακτικές ώρες για τη λογοτεχνία στο Λύκειο χρησιμοποιούνται για να καλύπτουν οι διδάσκοντες τη διδακτέα ύλη άλλων “πρωτευόντων” μαθημάτων. Λυπάμαι πολύ γι’ αυτήν την κατάντια!
Για ποια σχέση, λοιπόν, των σημερινών μαθητών με τη λογοτεχνία μπορούμε να μιλάμε σήμερα, όταν ακόμη και αυτή δυνατότητα να ψηλαφίσει ο μαθητής στην τάξη ένα ποίημα ή ένα διήγημα έχει πάψει να υφίσταται; Όλα εξαρτώνται πια από το κουράγιο και την πίστη ορισμένων εξαιρετικού διδακτικού ήθους καθηγητών, που εξακολουθούν να εμπνέουν στα παιδιά την αγάπη για την λογοτεχνία.
Όμως, η εμπειρία μου από το ΙΒ (International Baccalaureate) όπου δίδασκα το μάθημα της λογοτεχνίας, είναι εντελώς αντίθετη με τα όσα συνέβησαν στο Γενικό Λύκειο. Στο ΙΒ η λογοτεχνία διδάσκεται τρία δίωρα την εβδομάδα (!) και οι απαιτήσεις των εξετάσεων είναι ασύλληπτες για όποιον δεν γνωρίζει το σύστημα αυτό. Τελικά, καταλήγω στο συμπέρασμα ότι η τιμή της ελληνικής λογοτεχνίας διασώζεται σε ένα ξένο εκπαιδευτικό σύστημα.

Ποιο είναι το επόμενο συγγραφικό βήμα του Μάριου Μιχαηλίδη;
Τον ερχόμενο Οκτώβριο θα κυκλοφορήσει μια συλλογή επιλεγμένων διηγημάτων. Αυτό είναι το αμέσως επόμενο εκδοτικό μου βήμα. Μετά θα μου χρειαστεί αρκετός χρόνος για να ολοκληρώσω ένα αρχινημένο έργο για τον Κ. Π. Καβάφη, όπου ο ίδιος ο ποιητής μιλά σε πρώτο πρόσωπο για την ποίησή του και αφηγείται περιστατικά της ζωής του.

Η ομάδα μας

Ημερολόγιο

Τελευταία άρθρα

Συνέντευξη με τον Μάριο Μιχαηλίδη

Ο Μάριος Μιχαηλίδης μιλάει στον Στέφανο Ξένο και το Diavasame.gr για το ταξίδι στον λογοτεχνικό χώρο για 30 και πλέον χρόνια.
15.07.2018
Περισσότερα

Λογοτεχνικά νέα από τον κόσμο / Ιούνιος 2018

Λογοτεχνικά νέα από τον κόσμο. Γράφει η Αφροδίτη Δημοπούλου.
08.07.2018
Περισσότερα

Αφιέρωμα στην ελληνική λογοτεχνία

Αφιέρωμα του Diavasame.gr στην ελληνική λογοτεχνία. Για δωδέκατη συνεχή χρονιά, η συντακτική ομάδα του Diavasame.gr θα επιλέξει και θα παρουσιάσει κριτικές βιβλίων από Έλληνες συγγραφείς από τις 9/7 έως και την 30/7.
01.07.2018
Περισσότερα

Κριτικές αναγνωστών

ΣΚΙΕΣ ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΤΟ ΙΝΝΣΜΟΥΘ ΣΚΙΕΣ ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΤΟ ΙΝΝΣΜΟΥΘ Ξένη Λογοτεχνία ΣΥΛΛΟΓΗ JEMMA PRESS 22/11/63 22/11/63 Ξένη Λογοτεχνία Stephen King BELL ΣΙΝΟΥΧΕ, Ο ΑΙΓΥΠΤΙΟΣ ΣΙΝΟΥΧΕ, Ο ΑΙΓΥΠΤΙΟΣ Ξένη Λογοτεχνία Mika Waltari ΚΑΛΕΝΤΗΣ ΠΕΤΡΑ ΚΑΙ ΜΕΛΙ ΠΕΤΡΑ ΚΑΙ ΜΕΛΙ Ελληνική Λογοτεχνία Χριστίνα Ζέμπη ΩΚΕΑΝΙΔΑ ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ ΟΙ ΚΑΟΥΜΠΟΪΣΣΕΣ ΜΕΛΑΓΧΟΛΟΥΝ ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ ΟΙ ΚΑΟΥΜΠΟΪΣΣΕΣ ΜΕΛΑΓΧΟΛΟΥΝ Ξένη Λογοτεχνία Tom Robbins ΑΙΟΛΟΣ Η ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΩΝ ΠΑΡΙΣΙΩΝ Η ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΩΝ ΠΑΡΙΣΙΩΝ Ξένη Λογοτεχνία Victor Hugo ΣΜΙΛΗ ΑΜ' ΕΠΟΣ ΑΝΕΡΓΩΝ ΑΜ' ΕΠΟΣ ΑΝΕΡΓΩΝ Ελληνική Λογοτεχνία ΟΜΑΔΑ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ VAKXIKON.GR ΤΟ ΥΓΡΟΝ ΠΥΡ ΚΑΙ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΣΤΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΧΥ ΤΟ ΥΓΡΟΝ ΠΥΡ ΚΑΙ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΣΤΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΧΥ Ιστορία/Δοκίμιο/Μελέτη Κωνσταντίνος Καρατόλιος HISTORICAL QUEST ΑΕΤΟΙ ΚΑΙ ΛΥΚΟΙ ΑΕΤΟΙ ΚΑΙ ΛΥΚΟΙ Ελληνική Λογοτεχνία Βαγγέλης Κούτας ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ ΤΟ ΑΙΜΑ ΝΕΡΟ ΤΟ ΑΙΜΑ ΝΕΡΟ Ελληνική Λογοτεχνία Χάρης Βλαβιανός ΠΑΤΑΚΗΣ ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ (ΜΕ) ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ (ΜΕ) ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ Διάφορα Κώστας Γκοτζαμάνης ΠΑΤΑΚΗΣ Η ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ Η ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ Ελληνική Λογοτεχνία Αντώνης Μπουλούτζας ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ ΧΩΡΙΣ ΑΕΡΟΣΑΚΟ ΧΩΡΙΣ ΑΕΡΟΣΑΚΟ Ελληνική Λογοτεχνία Γαβριήλ Αλεξάνδρου ΙΩΛΚΟΣ ΧΡΥΣΟΣΚΟΝΗ ΣΤΗ ΣΚΙΑ ΜΟΥ ΧΡΥΣΟΣΚΟΝΗ ΣΤΗ ΣΚΙΑ ΜΟΥ Ελληνική Λογοτεχνία Γεωργία Μαμά ΠΑΡΑΞΕΝΕΣ ΜΕΡΕΣ ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ ΤΑ ΑΓΡΙΑ ΣΚΥΛΙΑ ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ ΤΑ ΑΓΡΙΑ ΣΚΥΛΙΑ Ξένη Λογοτεχνία Ian Rankin ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ ΤΙ ΕΓΙΝΕ ΡΕ ΦΩΤΕΙΝΗ; ΤΙ ΕΓΙΝΕ ΡΕ ΦΩΤΕΙΝΗ; Ελληνική Λογοτεχνία Τρύφων Ζαχαριάδης ΑΡΜΟΣ Η ΑΠΟΠΕΙΡΑ Η ΑΠΟΠΕΙΡΑ Ελληνική Λογοτεχνία Μιμή Φιλιππίδη-Θεοχάρη ΩΚΕΑΝΙΔΑ