Έχουμε διαβάσει 2644 βιβλία

Συνέντευξη με την Όλγα Νικολαΐδου

                                                                   Συνέντευξη με την Όλγα Νικολαΐδου
                                                                              από την Ελένη Κίτσου


“Άμα τη κυκλοφορία του” σχεδόν, έπεσε στα χέρια μου το πρώτο βιβλίο της Όλγας Νικολαΐδου «Άνεμος Ωραίος».

Το ανοίγω στην πρώτη σελίδα. «Άνεμος, άνεμος ωραίος!», η πρώτη του αράδα. Ξεκινάω να διαβάζω. Και είναι σαν ν’ ακούω τη φωνή της Όλγας· μεστή, εκφραστική, γεμάτη νάζι. Δεύτερη αράδα, τρίτη, τέταρτη. Δεν το αφήνω από τα χέρια μου, παρά μονάχα όταν αυτό έχει τελειώσει.

«Το πλοίο σφυρίζει.
Φτάνει.
Στην ώρα του.
Ωραίο, είναι αυτό που έρχεται στην ώρα του.
Φυσάει.
Ωραίος, ωραίος άνεμος!»

Αφήγηση-χείμαρρος, όπως και όλα όσα λέει η Όλγα Νικολαϊδου στη συνέντευξη που ακολουθεί. Απολαύστε την!

Μιλήστε μας λίγο για την Όλγα Νικολαϊδου. Ποια είναι; Ποιες οι επιρροές της;
Ομολογώ ότι μου αρέσει πολύ ο τρόπος που τίθεται το ερώτημα. Διαχρονικά με απασχολεί αν είμαστε τελικά οι επιρροές μας ή οι επιλογές μας. Νομίζω ότι αναπόφευκτα είμαστε και τα δύο και ότι μια κρίσιμη και ενδιαφέρουσα δουλειά που μπορούμε να κάνουμε με τον εαυτό μας είναι να συνειδητοποιήσουμε αν οι επιρροές μας –ή τέλος πάντων ποιες από αυτές– μπορούν να γίνουν επιλογές μας. Όχι για να τις ωραιοποιήσουμε, απλά για να τις αντέξουμε. Φυσικά, οι επιλογές είναι πολύ πιο δύσκολος δρόμος από εκείνον των επιρροών. Είναι δρόμος που σε κάθε βήμα του προϋποθέτει ανάληψη προσωπικής ευθύνης. Όπως και να έχει, οι επιρροές μάς δεσμεύουν, οι επιλογές μάς απελευθερώνουν. Αλλά, όπως λένε και οι φιλόσοφοι και οι ψυχολόγοι, «αυτό που μας δεσμεύει, μας απελευθερώνει».

Νομικός, ηθοποιός, δασκάλα δημοσιογραφίας, αθλητικογράφος, δασκάλα ελληνικών στο Σχολείο Μεταναστών. Και τώρα, συγγραφέας;
Σίγουρα δεν ανήκω στην κατηγορία των ανθρώπων που από νωρίς βρίσκουν τον δρόμο τους σε αυτήν τη ζωή. Που είναι ταγμένοι και αφοσιωμένοι σε αυτό το «ένα κάτι» που εξαρχής τους δίνει νόημα και κίνητρο να προχωρούν. Μικρότερη ομολογώ ότι τους ζήλευα λίγο αυτούς τους ανθρώπους. Είχα μια αίσθηση ότι «κέρδιζαν χρόνο» ανακαλύπτοντας εγκαίρως πού βαδίζουν. Ωστόσο τώρα νιώθω ότι και οι πολλοί δρόμοι μπορούν να είναι ένας δρόμος, στον οποίο προσπαθείς να φτάσεις μέσω πολλών… παρακαμπτήριων. Νομίζω ότι πάντα η βαθύτερη ανάγκη μου ήταν να γράφω και να μιλάω. Να γράψω, για παράδειγμα, είτε μια απολογία –δεν μου προέκυψε ποτέ, καθώς η φοίτηση στη Νομική δεν είχε ποτέ κανένα εργασιακό αντίκρισμα–, είτε για έναν ποδοσφαιρικό αγώνα ως αθλητικογράφος – ακόμη καλύτερα να μοιραστώ κάποιες σκέψεις ως δημοσιογράφος. Και να μιλάω, ως δασκάλα, πάλι προσπαθώντας να μοιραστώ εμπειρία και γνώση. Η αλήθεια είναι ότι ως παιδί ονειρευόμουν να γίνω δασκάλα. Κι έπαιζα πολύ συχνά το παιχνίδι που έχεις γύρω γύρω τις κούκλες και κάνεις μάθημα. Για την ακρίβεια, αυτός ήταν ο τρόπος που διάβαζα τα μαθήματά μου, όχι μόνο στο δημοτικό, αλλά ακόμη και στο γυμνάσιο και στο λύκειο! Σαν να απευθυνόμουν κάπου μιλώντας δυνατά. Και μάλιστα, όταν δεν καταλάβαινα κάτι, σταματούσα κι έλεγα: «Το καταλάβαμε αυτό; Για πάμε να το ξαναδούμε λίγο». Ένιωσα λοιπόν πραγματική ευτυχία, όταν μου δόθηκε η ευκαιρία να διδάξω δημοσιογραφία. Και νιώθω ευγνωμοσύνη για όλους μου τους μαθητές και τις μαθήτριες. Πολύ σημαντικές σχέσεις ζωής δημιουργήθηκαν μέσα από αυτήν την διαδικασία. Η συγκλονιστικότερη ωστόσο εμπειρία και ό,τι πιο σημαντικό πιστεύω ότι έχω κάνει μέχρι σήμερα στη ζωή μου ήταν τα τρία χρόνια που δίδαξα ελληνικά στο Σχολείο των Μεταναστών. Είναι σαν να μου δόθηκε η δυνατότητα να καθίσω στο «μεγάλο τραπέζι του κόσμου», που λέει και ο Ρίτσος. Εκεί οι άνθρωποι –όλοι όσοι ήμασταν εκεί– μοιραζόμασταν την καρδιά μας σαν να ήταν ψωμί. Τέλος, για το θέατρο πρέπει να πω ότι μου άνοιξε το πιο μεγάλο παράθυρο στη ζωή. Στην αρχή πήγα εκεί για να γράψω. Ήθελα να γράψω θέατρο. Αλλά την «ψώνισα», μου άρεσε τόσο πολύ το «υποκριτικό» κομμάτι, τόσο πολύ η σκηνή, που αν και ήμουν τριάντα πέντε χρονών τότε, πήγα, έδωσα εξετάσεις στο υπουργείο, πέρασα και φοίτησα στη σχολή «ΠΡΟΒΑ» αρχικά και μετά στη σχολή «ΔΗΛΟΣ» της Δήμητρας Χατούπη απ’ όπου πήρα και το πτυχίο μου. Ένα πτυχίο για το οποίο νιώθω μεγάλη χαρά και περηφάνια. Μέχρι και κορνίζα το έκανα! Και βέβαια δεν θεωρώ τυχαίο ότι ένας από τους πρώτους πολύ αγαπημένους ρόλους που μου δόθηκαν στη σχολή στο πλαίσιο ολοκληρωμένης παράστασης, από έναν πολύ αγαπημένο δάσκαλο και εξαιρετικό ηθοποιό, τον Δημήτρη Ήμελλο, ήταν ο ρόλος της Όλιας στις «Τρεις Αδελφές» του Τσέχοφ. Η Όλια είναι δασκάλα και το έργο ξεκίναγε με έμενα να παραδίδω ένα μάθημα σε μια τάξη! Θέλω να πω ότι όλα έρχονται κάποια στιγμή και δένουν όλα τα κομμάτια του παζλ της ζωής μας.

Πώς θα χαρακτηρίζατε τον εαυτό σας; Τι σας ελκύει περισσότερο (από τα παραπάνω);
Μου είναι πολύ δύσκολο να χαρακτηρίσω τον εαυτό μου, αν και, όπως ήδη θα διαπιστώσατε, μου είναι εύκολο να μιλάω γι’ αυτόν. Με ελκύει η επικοινωνία, σε όλα τα επίπεδα. Έχω ανάγκη να σχετίζομαι. Η ρήση του Καρτέσιου «σκέφτομαι, άρα υπάρχω» για μένα μετουσιώνεται στο «σχετίζομαι, άρα υπάρχω».

Πώς προέκυψε η συγγραφή; Ήταν κάτι, θα λέγαμε, σαν απωθημένο ή κάτι που γεννήθηκε εντελώς ξαφνικά;
Γράφω πολλά χρόνια. Είτε «επαγγελματικά», ως δημοσιογράφος, είτε πιο προσωπικά. Ε, αυτό το πιο προσωπικά άρχισε κάποια στιγμή να συν-δημιουργείται και να απευθύνεται στην ομάδα «ΕΑΡΠΗΓΩΝ», μια ομάδα συγγραφής και συν-ανάγνωσης, στην οποία έχω τη χαρά να συμμετέχω. Εκεί γνώρισα τους υπέροχους δασκάλους μου, την Ματίνα Μόσχοβη και τον Παναγιώτη Λακιώτη, και τους συμμαθητές-συνοδοιπόρους στην περιπέτεια της συν-γραφής. Εκεί άρχισα να τους διαβάζω κάποια κείμενά μου που κάποια στιγμή έγιναν κεφάλαια και μετά βιβλίο. Είναι φοβερά ενθαρρυντικό και βοηθητικό να μπορείς να εκτίθεσαι αρχικά σε ένα αληθινά «αγαπητικό περιβάλλον». Το είπα και στην παρουσίαση του βιβλίου και το νιώθω απόλυτα: Δεν γράφουμε ποτέ μόνοι μας. Δεν είναι τυχαίο που η διαδικασία καλείται συγγραφή. Γράφουμε μαζί με όλους τους ανθρώπους, με όσους σχετιστήκαμε και θα σχετιστούμε. Και βέβαια δεν σχετιζόμαστε μόνο με ανθρώπους που συναντούμε σε χρόνο πραγματικό. Για παράδειγμα, κάθε συγγραφέας κουβαλάει όλους τους συγγραφείς που έχει διαβάσει, όπως και κάθε του σχέση. Νομίζω ότι η συγγραφή είναι όλες μας οι σχέσεις ή πιο σωστά η σχέση όλων μας των σχέσεων. Η αποκάλυψη του τρόπου που σχετιζόμαστε με τη ζωή, εν κατακλείδι.

Το μυθιστόρημα «Άνεμος ωραίος» είναι το πρώτο σας βιβλίο. Περί τίνος πρόκειται;
Το «Άνεμος Ωραίος» περισσότερο από ένα μυθιστόρημα –η αποτύπωση μιας ιστορίας δηλαδή– είναι η προσπάθεια καταγραφής μιας εσωτερικής, ψυχικής διαδρομής. Προσπαθώντας κανείς να διανύσει τα όσα συμβαίνουν μέσα του, συνειδητοποιεί ότι αυτά φτιάχνουν την πιο αληθινή ιστορία του. Ο Γραμματικάκης το έχει πει θαυμάσια: «η αληθινή βιογραφία μας είναι ό,τι συμβαίνει μέσα μας». Υπάρχει λοιπόν μια κεντρική ηρωίδα, η Λυδία Πετρίδου, που λέει την ιστορία της και την ιστορία της οικογένειάς της, κυρίως υπό αυτό το πρίσμα και όχι έχοντας να διηγηθεί συνταρακτικά γεγονότα με φοβερές ανατροπές.

Γράφοντάς το, ποιες ήταν οι προθέσεις σας, σε ποιους απευθύνεστε και τι θέλετε να τους μεταδώσετε;
Να μοιραστώ θέλω. Σκέψεις, λέξεις... Να επικοινωνήσω με τους συνανθρώπους μου.

Διαβάζοντας κάποιος το βιογραφικό σας, εύκολα μπορεί να φανταστεί ότι στο βιβλίο υπάρχουν αυτοβιογραφικά στοιχεία. Ισχύει κάτι τέτοιο; Και αν ναι, πού ξεκινάει η μυθοπλασία;
Υπάρχουν πολλά αυτοβιογραφικά στοιχεία υπό την έννοια του ορισμού του Γραμματικάκη. Πολλά πράγματα από αυτά που έχω νιώσει να συμβαίνουν μέσα μου, τα μοιράζομαι και νιώθω ότι καταθέτω, αρκετές φορές, «αυτούσιες» αλήθειες μου. Από εκεί και πέρα, όλοι οι ήρωες έχουν στοιχεία μυθοπλασίας. Πώς το λέει ο Σεφέρης σε αυτό το καταπληκτικό ποίημά του, το «Επί σκηνής»: «Είναι παιδιά πολλών ανθρώπων τα λόγια μας». Έχω πάρει πολλές μικρές ιστορίες που είτε τις άκουσα, είτε τις φαντάστηκα και με αυτές συνέθεσα τα γεγονότα στις ζωές των ηρώων. Η Λυδία, για παράδειγμα, είναι ένα κράμα από αγαπημένες μου φίλες και φίλους. Αλλά ήδη αυτή η σύνθεση, αυτή η συρραφή δημιουργεί μια «νέα ζωή».

Η ηρωίδα σας έχει μια εμμονή με τις λέξεις. «Προτιμά να γεύεται νέες λέξεις, παρά νέα φαγητά», αναφέρει κάπου. Ποια η δική σας σχέση με αυτές;
Η αλήθεια είναι ότι η σχέση της ηρωίδας με τις λέξεις είναι πολύ κοντά στη δική μου σχέση με αυτές. Και για να ξαναγυρίσω σε αυτό που έλεγα στην αρχή για το Σχολείο των Μεταναστών, μια από τις ωραιότερες λέξεις που «γεύτηκα» εκεί, ήταν η λέξη «αλληλοπεριχώρηση».* Βέβαια, δυστυχώς, τον τελευταίο καιρό έχω αρχίσει να γεύομαι και πολλά φαγητά και να μην αρκούμαι στη γεύση των λέξεων με αποτέλεσμα να έχω βάλει κάποια παραπάνω κιλά! Βλέπετε οι λέξεις ως «γευστικό προϊόν» συστήνονται ανεπιφύλακτα σε οποιαδήποτε δίαιτα, μιας και δεν έχουν ούτε μία θερμίδα! Πέρα από την πλάκα, οι λέξεις και η σχέση μας με αυτές νομίζω ότι είναι μία από τις πιο σημαντικές σχέσεις της ζωής μας. Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι οι λέξεις φτιάχνουν ή καταστρέφουν τη ζωή μας. Αφού αυτές είναι τα ρούχα της σκέψης μας. Έχει πολύ μεγάλη σημασία με ποια ρούχα επιλέγουμε να ντύσουμε τη σκέψη μας. Η σκέψη μας δεν είναι αυτή που καθορίζει τον χαρακτήρα μας; Και ο χαρακτήρας μας δεν είναι η μοίρα μας, δηλαδή το μερίδιό μας σε αυτόν τον κόσμο;

Έχετε χτίσει τη δομή της αφήγησής σας με έναν συγκεκριμένο και πολύ ιδιαίτερο τρόπο. Το αλφάβητο ως τίτλοι των κεφαλαίων και στο κυρίως σώμα λέξεις-οδηγοί με αρχικό γράμμα αυτό του εκάστοτε κεφαλαίου. Ήταν κάτι που έγινε επί τούτου ή προέκυψε στην πορεία; Και πόσο δύσκολο ήταν να επιτευχθεί;
Το βασικό εργαλείο σε κάθε προσπάθεια καταγραφής είναι οι λέξεις. Κι όταν αποφασίσουμε να αναμετρηθούμε μαζί τους, μαθαίνουμε πώς και αυτές φτιάχνουν τις δικές τους ιστορίες που μπορεί να βαραίνουν τη δική μας ζωή. Πόσο συχνά κουβαλάμε την ιστορία μιας λέξης… Αυτή η σκέψη με «έτρωγε» χρόνια, οπότε είχα κατά νου ότι θέλω κάποια στιγμή να την επεξεργαστώ και να τη μοιραστώ. Ξεκινώντας το πρώτο κεφάλαιο άρχισαν να μου βγαίνουν λέξεις από «Α». Αβίαστα. Οπότε μου γεννήθηκε η επιθυμία να συνεχιστεί αυτό το μοτίβο. Εκεί πήρα την απόφαση να κάνω την ηρωίδα δικηγόρο, θεωρώντας ότι στο επάγγελμά της οι λέξεις στήνουν μηχανισμούς άμυνας και επίθεσης. Κάτι που η Λυδία το έχει υιοθετήσει και στην προσωπική της ζωή, αλλά θέλει να το «δουλέψει». Η αλήθεια είναι ότι οι λέξεις, εκτός από τρόπος να επικοινωνούμε, είναι πολλές φορές και ο ασφαλέστερος τρόπος για να μην επικοινωνούμε. Πολλές φορές κρυβόμαστε πίσω από αυτές. Άρχισα λοιπόν να σκέφτομαι ότι θα ήθελα όσο θα προχωράνε τα κεφάλαια, οι λέξεις να λιγοστεύουν, η ηρωίδα να ωριμάζει και να χρειάζεται όλο και λιγότερες λέξεις για να πει την αλήθειά της. Αυτό μου έδωσε ένα σχήμα, μια μορφή: Το κεφάλαιο «Α» θα είχε 24 λέξεις από «Α», το Β 23 από «Β» κλπ. Αυτό ήταν δεσμευτικό, αλλά και απελευθερωτικό ταυτόχρονα. Είναι αυτό που λέει ο Κομφούκιος: «Ελευθερία είναι να δίνεις συγκεκριμένη κατεύθυνση στην σκέψη σου». Εδώ λοιπόν δόθηκε συγκεκριμένη κατεύθυνση. Η μορφή βοήθησε και προσανατόλισε το περιεχόμενο. Το «Άνεμος Ωραίος», από το Α έως το Ω, με 24 κεφάλαια που αντιστοιχούν στα γράμματα της αλφαβήτου, ψάχνει το βιωματικό στίγμα πολλών λέξεων, αναζητώντας τελικά το αληθινό τους πρόσωπο. Όσο για το δικό μας πρόσωπο, αυτό μάλλον το βρίσκουμε κάθε φορά που σχετιζόμαστε με ό,τι και με όποιους λαχταρά να συναντηθεί η ψυχή μας.

Και τώρα, συνεχίζετε με τι;
Τώρα νιώθω τόση χαρά και τόση ευγνωμοσύνη για τη γιορτή συνάντησης που θέλω να συνεχιστεί επ’ αόριστον, αν είναι δυνατόν. Να συμβαίνει σε χρόνο ενεστώτα. Ενεστώτα διαρκείας!

Η Όλγα Νικολαΐδου γεννήθηκε στην Αθήνα, αλλά της αρέσει να φαντάζεται ότι γεννήθηκε σ’ ένα νησί με φως εκτυφλωτικό. Τον τόπο καταγωγής της μητέρας της. Φοίτησε στη Νομική Σχολή Αθηνών, όμως ποτέ δεν άσκησε το επάγγελμα της δικηγόρου. Σπούδασε υποκριτική και αυτό το πτυχίο το αξιοποίησε, ανεβαίνοντας στη σκηνή και προσπαθώντας να αναμετρηθεί με το κάθε παρόν που στο θέατρο έμαθε ότι είναι το αληθινό πρόσωπο του χρόνου. Εργάστηκε και συνεχίζει να εργάζεται ως αθλητικογράφος. Διδάσκοντας δημοσιογραφία, την ανακάλυψε εκ νέου, από τις συν-αναζητήσεις με τους μαθητές της. Διδάσκοντας ελληνικά στο Σχολείο Μεταναστών, κατάλαβε τι σημαίνει να μπορούμε οι άνθρωποι να μοιραζόμαστε την καρδιά μας «στο μεγάλο του κόσμου τραπέζι». Το μυθιστόρημα «Άνεμος Ωραίος» είναι το πρώτο της βιβλίο. Αυτήν την διαδρομή της συν-γραφής θα ήθελε να εξομολογηθεί ότι την «μετράει» με αμέτρητα «ευχαριστώ», απέναντι σε όλους –γνωστούς και άγνωστους– συνοδοιπόρους.

*αλληλοπεριχώρηση: να μπορεί ο ένας άνθρωπος να χωράει μέσα του τον άλλον. Με αμοιβαιοτητα. Στον χώρο της ψυχής

Η ομάδα μας

Ημερολόγιο

Τελευταία άρθρα

Συνέντευξη με τον Μάριο Μιχαηλίδη

Ο Μάριος Μιχαηλίδης μιλάει στον Στέφανο Ξένο και το Diavasame.gr για το ταξίδι στον λογοτεχνικό χώρο για 30 και πλέον χρόνια.
15.07.2018
Περισσότερα

Λογοτεχνικά νέα από τον κόσμο / Ιούνιος 2018

Λογοτεχνικά νέα από τον κόσμο. Γράφει η Αφροδίτη Δημοπούλου.
08.07.2018
Περισσότερα

Αφιέρωμα στην ελληνική λογοτεχνία

Αφιέρωμα του Diavasame.gr στην ελληνική λογοτεχνία. Για δωδέκατη συνεχή χρονιά, η συντακτική ομάδα του Diavasame.gr θα επιλέξει και θα παρουσιάσει κριτικές βιβλίων από Έλληνες συγγραφείς από τις 9/7 έως και την 30/7.
01.07.2018
Περισσότερα

Κριτικές αναγνωστών

ΣΚΙΕΣ ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΤΟ ΙΝΝΣΜΟΥΘ ΣΚΙΕΣ ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΤΟ ΙΝΝΣΜΟΥΘ Ξένη Λογοτεχνία ΣΥΛΛΟΓΗ JEMMA PRESS 22/11/63 22/11/63 Ξένη Λογοτεχνία Stephen King BELL ΣΙΝΟΥΧΕ, Ο ΑΙΓΥΠΤΙΟΣ ΣΙΝΟΥΧΕ, Ο ΑΙΓΥΠΤΙΟΣ Ξένη Λογοτεχνία Mika Waltari ΚΑΛΕΝΤΗΣ ΠΕΤΡΑ ΚΑΙ ΜΕΛΙ ΠΕΤΡΑ ΚΑΙ ΜΕΛΙ Ελληνική Λογοτεχνία Χριστίνα Ζέμπη ΩΚΕΑΝΙΔΑ ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ ΟΙ ΚΑΟΥΜΠΟΪΣΣΕΣ ΜΕΛΑΓΧΟΛΟΥΝ ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ ΟΙ ΚΑΟΥΜΠΟΪΣΣΕΣ ΜΕΛΑΓΧΟΛΟΥΝ Ξένη Λογοτεχνία Tom Robbins ΑΙΟΛΟΣ Η ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΩΝ ΠΑΡΙΣΙΩΝ Η ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΩΝ ΠΑΡΙΣΙΩΝ Ξένη Λογοτεχνία Victor Hugo ΣΜΙΛΗ ΑΜ' ΕΠΟΣ ΑΝΕΡΓΩΝ ΑΜ' ΕΠΟΣ ΑΝΕΡΓΩΝ Ελληνική Λογοτεχνία ΟΜΑΔΑ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ VAKXIKON.GR ΤΟ ΥΓΡΟΝ ΠΥΡ ΚΑΙ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΣΤΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΧΥ ΤΟ ΥΓΡΟΝ ΠΥΡ ΚΑΙ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΣΤΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΧΥ Ιστορία/Δοκίμιο/Μελέτη Κωνσταντίνος Καρατόλιος HISTORICAL QUEST ΑΕΤΟΙ ΚΑΙ ΛΥΚΟΙ ΑΕΤΟΙ ΚΑΙ ΛΥΚΟΙ Ελληνική Λογοτεχνία Βαγγέλης Κούτας ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ ΤΟ ΑΙΜΑ ΝΕΡΟ ΤΟ ΑΙΜΑ ΝΕΡΟ Ελληνική Λογοτεχνία Χάρης Βλαβιανός ΠΑΤΑΚΗΣ ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ (ΜΕ) ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ (ΜΕ) ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ Διάφορα Κώστας Γκοτζαμάνης ΠΑΤΑΚΗΣ Η ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ Η ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ Ελληνική Λογοτεχνία Αντώνης Μπουλούτζας ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ ΧΩΡΙΣ ΑΕΡΟΣΑΚΟ ΧΩΡΙΣ ΑΕΡΟΣΑΚΟ Ελληνική Λογοτεχνία Γαβριήλ Αλεξάνδρου ΙΩΛΚΟΣ ΧΡΥΣΟΣΚΟΝΗ ΣΤΗ ΣΚΙΑ ΜΟΥ ΧΡΥΣΟΣΚΟΝΗ ΣΤΗ ΣΚΙΑ ΜΟΥ Ελληνική Λογοτεχνία Γεωργία Μαμά ΠΑΡΑΞΕΝΕΣ ΜΕΡΕΣ ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ ΤΑ ΑΓΡΙΑ ΣΚΥΛΙΑ ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ ΤΑ ΑΓΡΙΑ ΣΚΥΛΙΑ Ξένη Λογοτεχνία Ian Rankin ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ ΤΙ ΕΓΙΝΕ ΡΕ ΦΩΤΕΙΝΗ; ΤΙ ΕΓΙΝΕ ΡΕ ΦΩΤΕΙΝΗ; Ελληνική Λογοτεχνία Τρύφων Ζαχαριάδης ΑΡΜΟΣ Η ΑΠΟΠΕΙΡΑ Η ΑΠΟΠΕΙΡΑ Ελληνική Λογοτεχνία Μιμή Φιλιππίδη-Θεοχάρη ΩΚΕΑΝΙΔΑ