"Ο εφιάλτης της πνευματικής χειραγώγησης"
Πιθανόν ο Αδόλφο Μπιόυ Κασάρες να μην είναι τόσο γνωστός στο ευρύ αναγνωστικό κοινό. Είναι, ωστόσο, ένας από ους σημαντικότερους συγγραφείς της Λατινοαμερικανικής λογοτεχνίας. Γεννήθηκε το 1914 και η πρώτη του εμφάνιση στη λογοτεχνία έγινε το 1940. Έγραψε αρκετά μυθιστορήματα, τα οποία ενθουσίασαν τόσο τους αναγνώστες όσο και το κοινό. Υπήρξε πολύ στενός φίλος του Χόρχε Λουίς Μπόρχες, μαζί με τον οποίον έγραψε μυθιστορήματα χρησιμοποιώντας ψευδώνυμο. Ο 1991 βραβεύτηκε με το βραβείο Θερβάντες, ενώ το έργο του έχει μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες. Πέθανε το 1999.
Στο Σχέδιο Διαφυγής ένας νεαρός Γάλλος υποπλοίαρχος, ο Ανρί Νεβέρ, στέλνεται από την οικογένεια του να υπηρετήσει στις φυλακές στις Νήσους της Σωτηρίας. Ο νεαρός το μόνο που θέλει είναι να περάσει ο καιρός για να επιστρέψει στην πατρίδα του και την Ιρέν, την αγαπημένη του. Ωστόσο, αρχίζει να προβληματίζεται καθώς παρατηρεί ότι ο κυβερνήτης των φυλακών δεν έχει σώας τας φρένας και μοιάζει να σχεδιάζει μια εξέγερση. Αρχίζει να τον παρακολουθεί στη Νήσο του Διαβόλου, όπου έχει εγκατασταθεί μαζί με το γραμματέα του και τρεις πολιτικούς κρατούμενους. Ο Νεβέρ προσπαθεί να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων και να διατηρήσει την ισορροπία στις φυλακές όταν θα αντιληφθεί ότι ο κυβερνήτης Καστέλ δεν ετοιμάζει εξέγερση, αλλά κάνει πειράματα στους κρατούμενους.
Το μυθιστόρημα παρουσιάζεται σε πρωτοπρόσωπη αφήγηση. Αφηγητής είναι ο θείος του Νεβέρ και αποδέκτης των γραμμάτων του «εξόριστου» ανεψιού του, ο οποίος είναι αποφασισμένος να διηγηθεί αυτή την απίστευτη ιστορία. Η αφήγηση εμπλουτίζεται με αποσπάσματα από τα γράμματα του υποπλοιάρχου, γεγονός που φέρνει στο νου την εικόνα μιας τεκμηριωμένης παρουσίασης των γεγονότων. Ποια είναι, όμως, αυτά τα γεγονότα; Και ποιος είναι τελικά ο πυρήνας του έργου; Το μυθιστόρημα σίγουρα δεν ασχολείται μόνο με την ωρίμανση του νεαρού Νεβέρ που εξαιτίας κάποιου λάθους τιμωρείται από την οικογένεια του και στέλνεται στις Νήσους της Σωτηρίας. Το μυθιστόρημα έχει ως κέντρο του τον κυβερνήτη Καστέλ και τα πειράματα του.
Ο Κασάρες σχολιάζει τη δύναμη της εξουσίας και το πώς αυτή μπορεί να οδηγήσει κάποιους στη χειραγώγηση ανυπεράσπιστων ατόμων. Ο Καστέλ έχει εξουσία πάνω στους φυλακισμένους, οι οποίοι ποθούν μόνο την απελευθέρωση. Και αυτός θα παίξει με αυτή τους την ανάγκη και θα πειραματιστεί πάνω τους για να μπορέσει να διαπιστώσει εάν οι αισθήσεις μπορούν να αντιστραφούν. Έτσι, ο Κασάρες έγραψε ένα μυθιστόρημα με μικρά κεφάλαια και γρήγορο ρυθμό για να καταλήξει σε ένα εφιαλτικό τέλος που δημιουργεί προβληματισμούς στον αναγνώστη. Πολύ καλή η μετάφραση του Παύλου Μάτεσι.
Αφροδίτη Δημοπούλου
